I.1

Manlius senator Londinensis Dorotheam foeminam Burdigalensem duxit, cuius fidei duas etiam filias reliquit moriens, quas habuit ex uxore altera, Catharinam et Isabellam. Manlio mortuo, Dorotheam viduam duxit Theodorus quidam, ex qua uno partu gemellos habuit, Antonium et Antoninum, ita similes, ut nisi naevo in dextra Antonini mala non distinguerentur invicem. Convenit inter Theoroum et Dorotheam duas filias duobus filiis desponsare, Catharinam Antonino, Antonio Isabellam. Isabellam Detfordiae enutritam rapuit Urtato quidam Maurus. Uxorem una cum Catharina et Antonino Londini reliquit Theodorus; ipse Burdigalam cum Antonio navigat.
Istam historiam filio Antonio narrat Theodorus senex, quem Londinum mittit, ut matrem deducat cum familia: ille (amore Rosabellae detentus) causas fingit; insistit pater; tandem duarum horarum moram aegre impetrat.

I.2

Queritur Antonius de infortunio suo, suosque amores narrat: ut Rosabellam ambit filiam Portugalli nobiils, qui Fessae moriens illam fidei fratris sui Rodrigo Torcol concredidit; qui, lenoniam Burdigalae exercens, illam nolit nisi sexcentis aureis vendere, quos pepigit causidicus Ignoramus, litibus componendis iam Burdigalae agens. Gaudet tamen Antonius fidem inter amantes muto datam.

I.3

Ignoramus, clericis suis vocatis Dulman et Pecus, amorem suum erga Rosabellam narrat, irridetque Musaeum quasi hominem academicum.

I.4

Torcol leno meretrices suas inducit, ut salutent Ignoramum; narrata prius historia de naufragio suo, et quare lenocinium exercet. Convenit inter Ignoramum et Torcol, ut, si vel attulerit vel miserit sexcentas coronas, cum instrumento et privato signo, Rosabellam ferat: quod Ignoramus pollicetur.

I.5

Introducitur Rosabella flens, cogente patruo ut amet Ignoramum; qui illam et verbis et versibus, quantum potest, aggreditur, memoratque quam illi juncturam dabit. Creditur Rosabella custodiae cuiusdam Surdae, quae, cum nihil audiat, omnia ex signis intelligit. Abiit Ignoramus pro coronis, Surda cum Rosabella manet.

I.6

Trico, versutus Antonii servus, docet illum quo pacto possit et Surdam fallere et cum Rosabella colloqui, nimirum ut verba quae velint dicant, modo gestus iratos edant, quos Surda cum perspiciat de amore non supicetur. Ipse interim Trico se Surdam amare fingit, ostensoque annulo, eo signo quasi in matrimonium postulat facile credulam.

I.7

Interveniens Torcol perturbat omnia. Surda vapulat. Auferter Rosabella.

I.8

Miserum Antonium Theodorus pater ad navem vocat, Triconem vero ad villam mittit.

II.1

Theodorus securus filii, cum Banacar servo, quem ex Mahumetano Christianum fecerat, domum revertitur.

II.2

Trico, in scapha navem secutus, Antonium reduxit. De potienda Rosabella consilium habent: se effecturum promittit Trico, Cupis auxilio, libellionis circumforanei. Decem interim aureos, quos Antonio pro itinere dedit pater, Trico accipit, properatque ad vestarium.

II.3

Trico et Cupes technas suas meditantur, ut Cupes Torcol simulet, causidici ementiatur servum, et cornum meminerit, si venerit Ignoramus; acceptis octo aureis, quibus et uxorem morosam satis exoret, se hanc rem religiose curaturum pollicetur Cupes. It Trico, ut Cupi etiam et uxori eius Pollae ornamenta ferat.

II.4

Vociferatur primo Polla: dato auro adblanditur, et modo Cupes scorta in aedes non adducat interim, promittit se alio ornatu aliam foeminam simulare velle, ut alicui etiam, cui nomen Pecus est, tradatur.

II.5

Antonius et Trico a vestiario ornamenta sumunt mutuo, et pro pignore annulum illi subaeratum cum gemma ficitia obtrudunt. Sese ornatum it Cupes.

II.6

Musaeus de servitute sua et Ignoramo queritur, illumque in aenigmate Triconi proponit; narrat etiam illi Ignoramum prope esse cum sexcentis aureis. Trico Musaeum mittitm ut haec Antonio et Cupi renunciet.

II.7

Attulit Ignoramus sexcentas coronas, quas pro Rosabella pepigit. Trico, ut moras trahat, donec illi ornari poterint, causam agendam proponit satis ridiculam: quam cum ille diutius tractasset, ut patrono suo parem referret gratiam, narrat illi Trico quid contra illum meditatur Antonius, iurasse nimirum illum se castrare velle rivalem suum Ignoramum, si prehenderit.

II.8

Intrat Antonius minis plenus. Cupes intro cornu inflat quasi castrator: sese abscondit Ignoramus: quem inventum parum abfuit quin castrarent; at, cum iurasset sese ipsum pro Rosabella non iturum, dimiserunt. Iam Antonius ad pictorem abit, ut pictor illi mi mala appingat naevulum, quem pater intuens credat illum non Antonium, sed Antoninum Londino huc Burdigalam nuper profectum.

III.1

Antonius dum appingat naevulum, procedit Trico in insidiis: venit Dulman cum indentura et coronis, ut ferat Rosabellam; Triconem de Portugallo rogat; respondet Trico, Torcol esse distorto collo herum suum; ostenditque illi carmina quae Rosabellae inscripsit Ignoramus.

III.2

Jam Cupes prodit distorto collo, Torcol sese simulans, aliquasque Portugalli sermonis reliquias garrit, quo magis ipsus videatur. Hi Dulman fallunt; indenturam, coronas, et signum, quo Torcol sciat esse Ignorami servum, expiscantur.

III.3

Polla flens introducitur, et personata, quae huc Dulman pro Rosabella traditur; abit ipse vino et saccharo plenus.

III.4

Hac in scaena abit Cupes, ut nova ornamenta induat, quibus se Dulman esse simulet; et miscellanea loquitur, quae didicit cum subpromus esset Angliae in causidicorum hospitiis.

III.5

Trico cupit lenoi Torcol quasi palpum obtrudere, sed nihil audit, ut qui jam Triconem novit satis; postremo illi quasi iratus maledicit Trico.

III.6

Cupes atramentarii habitu pro Dulman venit, quem Torcol ex sermone et habitu Ignorami servum esse suspicatur; hunc cupit quasi abducere Trico, quo minus leno sycophantiam suspicetur: at ille, tradita indentura, numeratis corinis, et ostenso signo, de quo convenerat inter Torcol et Ignoramum (nimirum ut lenonem per nasum velleret) quamvis sycophantam hunc esse a se conductum admonuisset Trico, intro admittitur, ut Rosabellam auferat; Cupes abit, ut observet Ignoramum.

III.7

Rosabellam Cupes in aedes suas inducit, et fores obserat; ipse statim ad oenopolium festinat.

III.8

Ignoramus Pollam pro Rosabella accipiens, Dulman verberat; fugit ille, Pollam irritat etiam, quae a pugnis abstinere non potuit: abiens verbis miscellaneis daemoniacum esse toti narrat vicinae.

III.9

Polla, cum domum venisset, Rosabellam, abseratis foribus, ad fenestram videns, mariti scortum suspicata, abiit per cauponas omnes Cupem ut perquirat.

III.10

Cupem cum caupone invenit Polla cantantes, ipsamque vituperantes: illos et fidicines strenue verberat: capones, phasianos, caeteraque bellaria humi projicit, vinumque omne effundit; clavemque nacta, Rosabellam pro scorto deturbat foribus, quae misera quo eat nescit.

III.11

Antonius Cupem de Rosabella rogat, qui miserabiliter de vino dapibusque respondet omnia; re cognita, quaesitum it Antonius amicam suam.

III.12

Antonius de amissa Rosabella queritur, Rosabella de Antonio, Cupes de coena. Antonius quaesitum it Rosabellam, Rosabella quaesitum Antonium, pecuniam quaesitum it Cupes, qua coenam paret alteram.

III.13

Ignoramus missurus pro Torcol cornu Cupis deterretur; valde enim metuit a castratoribus.

IV.1

Antonius Rosabellam suam invenit: idque machinatur, ut, cum jam naevum habeat in dextera mala, se esse Antoninum simulet; Rosabella Catharinam, alteram e Manlii filiis, agat, quae Antonino desponsabatur; utque id melius fiat, uterque ut loquatur Anglice.

IV.2

Conveniunt cum Theodoro, illum de Theodoro interrogant; et tandem ex sermone, naevo, caeterisque signis nominibusque, hos esse Antoninum et Catharinam persuasus est; narratque illis Antonium Loninum hodie navigasse, ut ipsos conveniret: illi literas Theodoro tradunt quasi a Dorothea.

IV.3

Trico, huius fraudis machinator, quasi a villa veniens salutat hunc quasi Antonium: Theodorus ait esse Antoninum, et Catharinam hanc esse; Trico nolit credere: novit ille hunc esse Antonium, et illam forsan amicam eius, non Catharinam; aliquid subesse fraudis; tandem videtur credere.

IV.4

Cum omnia iam essent in tranquillo, Pyropus vestiarius (cui pro ornamentis subaeratum annulum opposuissent pignori) venit querelus: illi se esse Antonium negat Anglice Antonius; sed ille, sua videns ornamenta, confutari nolit, ita ut pene fraus tota detegeretur, dubitare enim coepit Theodorus.

IV.5

Cupes, ut confirmet hunc Antoninum esse, venit tanquam nauta pecuniam ab Antonio postulatum; minatur Pyropo adeo ut fugiat, et viginti coronatis emungit senem, qui intro it cum filio: Triconi et Cupi iam cura est ut absterreant Ignoramum, quem ex verbis Pollae tota vicinia habuit pro daemoniaco, itaque illum exorcizandrum statuunt.

IV.6

Forte fortuna Trico et Cupes Colam inveniunt, combibonem Cupis et monachum; cum illo agunt de exorcizando Ignoramo et postea in eius monasterium deferendo. Cupes, ut sese ornet, Cola, ut prompam traducat ad exorcismum, exeunt.

IV.7

Ignoramum currens, ut prehendat Dulman, prehenso minatur. Trico exit ut haec aperiat Antonio. Dulman affirmat Ignoramo se illam Rosabellam tradidise illi, quam sibi Torcol tradidit.

IV.8

Ignoramus miserat Pecus ad Torcol pro vera Rosabella, quem Torcol suspicatus esse Triconis sycophantam, conjecit in carcerem; hinc Torcol ad Ignoramum venit et Dulman, qui se emunctos intelligunt. Minatur Torcol Ignoramus, et pro coronis, et quod falso in carcerem coniecisset Pecus; euntque simul ad Theodorum, ut sycophantas inveniant.

IV.9

Rosabella, cum Theodoro sedens prae foribus, patruum videt et Ignoramum; illi eam vendicant pro Rosabella; illa Cathaarinam esse se affirmat Anglice; illi negant; tempestas ingruit, donec introiens Antonius narrat Theodoro, illos esse daemoniacos, de quibus sic rumor est totam per viciniam.

IV.10

Polla ostendit et Cupi et Colae (monachorum cucullis indutis) Torcol et Ignoramum esse daemoniacos illos: Theodorus credit, exitque cum Antonio et Rosabella in aedes suas. Trico de Pyropo cavet. Illi comprehendunt Ignoramum, tanquam exorcistae. Torcol fugit.

IV.11

Ignoramum ad cathedram alligant, et quaecunque ille verba causidocurum more locutus est barbara, tanquan tot diabolorum nomina,suisfugant exorcismis. Cola illum ad monasterium deferri curat: Cupes cum uxore Polla (quacum jam in gratiam rediit) ad oenopolium protinus.

IV.12

Pyropus cum lictoribus, ut Triconem et Antonium in carcerem conjiciant: comprehendunt Triconem, quem Antonius non agnoscit; statim et ipse Antonius comprehenditur, quem tum Trico non agnoscit, ut par pari referat; Trico dimittitur; Antonius ense se suo liberat.

V.1

Dorothea, uxor Theodori, Antoniique mater, Londino jam Burdigalam venit, puerumque Antoninum cum Catharina sua relinquit ad portum fessos de itinere; itque in aedes mariti Theodori, secumque affert puerum et puellam Anglicam.

V.2

Vince et Nell jocantur invicem; viso Ignoramo, quem pro insano habent, aufugiunt.

V.3

Ignoramus servis suis Dulman et Pecus narrat, quo pacto tractarunt illum in monasterio, et quomodo evasit de monachorum manibus.

V. 4

Dorotheam cum Theodoro colloquentem audiens Trico, se perditum novit, totamque periisse machinam, omnes jam patere fraudes. Dorothea Theodoro affirmat, verum Antoninum veramque Catharinam manere ad portum; Theodorus supposititiam Catharinam evocat; Trico se abscondit.

V.5

Prodit Rosabella; se esse Catharinam affirmat; negante Dorothea, tandem rem totam confitetur; minatur illi Theodorus.

V.6

Trico in insidiis; Theodorus Maurum Banacar jubet ut interficiat Rosabellam; nolit ille, praesertim quod jam novit illam esse Rosabellam Alphonsi filiam heri sui, quiFessae moriens illum reliquit liberum. Abit Trico, ut haec narret Antonio. Rosabella, dolore simul ac metu victa, deliquium patitur.

V.7

Antonius venit; interfectam a patre Rosabellam credens, sese parat interficere. Reviviscit, illam in uxorem petit; pater de genere quaerit. Respondet illa, se esse filiam Alphonsi, Portugalli nobili, qui Fessae moriens illam reliquit patruo suo Rodrigo Torcol, qui vi venti in has actus oras, naufragium faciens, hoc habitabat postea. Interrogatus Banacar dicit non esse Alphonsi filiam (quamvis pro sua semper habuerit) sed mercatoris cujusdam Londinensi, Detfordiae raptam per Urtado, filiam Manlii et Dorothea; nutricem habuisse Ursulam; nomen esse Isabellam: ex quibus signis, una cum imagine succino artificio sculpto, cognoscit Theodorus hanc esse eam Manlii filiam, quae tot abhinc annis filio suo Antonio despondebatur; ergo jam nuptias Antonii et Isabellae, quae Rosabella fuit supposititia, non aversatur.

V.8

Banacar et Triconi aguntur gratiae; intus sunt Catharina et Antoninus, ad quos Rosabellam inducit Theodorus.

V.9

Pyropo vestiario satisfacit Antonius pro ornamentis.

V.10

Ignoramus et Torcol historiam de Isabella et Antonio a Tricone audierunt; sed fuisse Anglam Rosabellam antea cognovit Torcol; et quia ille pecuniam suam, et Ignoramus sexcentas suas coronas recipiet, uterque jam desinit Rosabellam sibi vendicare, utpote diu antehac alterius sponsam. Vince puer sarcasmis Ignoramum accipit, et a tergo illi caudam vulpinam affigit.

V.11

Cupes et Cola cum caupone et meretricibus; quibus accedit Polla; quam metuens Cupes sub toga confessoris sui Colae sese abscondit; ibi inter caetera tacitus latens, audit Pollam confitentem solere Colam aliquoties cum illa cubare; prodit e latebris Cupes; nec mora, cum ambo sint pessimi, mutuam sibi veniam concedunt, redeuntque in gratiam.

V.12

Cupes et Trico quid per totam fabulam uterque egerit hac in scena memorant; et, vice Epilogi, saluti domini regis libant auspicato cyathum.