Tessera caerulea - commentariolum. Tessera viridis - translatio.   

26. CARASSII DOLUS, AMBITIO ET EXITUS blue

Interea regnum dum fit provincia, sunt qui
spacerImperio reddunt quod decet obsequium,
Qui fieri cupiunt faeliciter omniam quin sunt
spacerQui nimis oppositis partibus usque student.
Ast ita fit, quoties gentem coalescit in unamspacer 5
spacerDiversus populus, non bene compositus.
Iste repugnando velut antiperistasis urget blue
spacerIn varios motus dispare consilio.
Ut faeces commota parit, sedata reponit
spacerTesta suas, sic fit turbido in imperio.spacer 10
Rebus apud Britones sic stantibus, omnibus in se
spacerDivisis tacita seditione domi,
En, iuvenis quidam Britonum, Carassius, ortus
spacerEx humili, non de sanguine nobiliumm
Magnanimus tamen, et magnis conatibus aptus,
spacerQui nomen sitiens amplificare suum, spacer 15
Romam adit, et blanda compellat voce senatum,
spacerQuaeque sui adventus causa sit, exhibuit.
De se plura refert, (nec deest facundia dictis),
spacerDe patria narrat multa, sed illa dolens spacer 20
Esse alias gentes infestas usque Britannis,
spacerMulta pati indigne Romulidas Britones;
Non fore sperandam nisi magna in classe salutem;
spacerPraedam aliis fieri gentibus, esse grave.
“Non alios, inquit, muros habet insula, tollas spacer 25
spacerMoenia, nequaquam constat in urbe salus.”
Impetrat ascribi sibi classem, magna professus,
spacerSe patriam tantis velle levare malis.
Dat verbis iurando fidem. Gravis inde senatus
spacerSignatis tabulis praecipit id fieri. spacer 30
Quam facile est falli credentibus? Ille senatum
spacerLudit, et in patriae transtulit ista malum.
Ad Britones rediit, fiunt mandata senatus,
spacerInstruitur classis, Quid facit inde, tene.
Navibus instructus patriis a finibus hostes, spacer 35
spacerUt speciem prae se iam tulit, anne fugat?
Nil minus: ad caedes, incendia, furta, rapinas
spacerOmnia pro libito vertere cura fuit.
Nam Britonum quacunque movent per littora naves
spacerAut capit, aut perdit si renuere capi. spacer 40
Indigenas (si quos factis incursibus illic
spacerIn villis reperit) navibus associat.
Unde iuventutis collectae copia magnum
spacerIn numerum subito crescit, et arma capit.
Utque suae vires, sic inde superbia crevit:spacer 45
spacerNam fomes, novus est ambitionis honor.
Ambitio est hydrops cui non est terminus. Is qui
spacerIam plebeius erat, nunc diadema cupit. red
Longius haud differt, quas ante paraverat uti
spacerViribus et sociis participare nefas. spacer 50
Invadit Britones, Romanos dissipat, in quos
spacerDum gravius saevit, tu Basiane, cadis.
Extincto duce, Relliquias exterminat, et mox
spacerRomanis pulsis, in solium erigitur.
Non fortuna diu caeptis arridet, Alectusspacer 55
spacerMittitur ut Romae restituat Britones.
Is tribus instructus legionibus intrat, et omnes
spacerPrimates Britonum qui steterint, trutinat.
Quos usurpanti scit defecisse trucidat,
spacerQuos reperit fidos, ditat, honore beat. spacer 60
A vitiis virtus distingui gaudet, uti si
spacerDigna bonis dentur praemia, paena malis.
Dum novus aggreditur sese servare tyrannus,
spacerCaesus erat, sceptrum victor Alectus habet.
Tanti nempe fuit sic delusisse senatum, spacer 65
spacerTanti erat iniustis regna parasse dolis.
Haec sceleris merces, sequitur sublimia lapsus,
spacerQuando praeit fastus, pone ruina subit.
Asclepiodotus dux Cornubiensis Alectum
spacerRegna gubernantem Marte feroce premit. spacer 70
Post varias plagas ultro citroque receptas,
spacerDux Regem interimit, sceptra sibi arripiens.
Asclepiodotum compellit in arma Coaelus,
spacerQuo breviter caeso regna Coaelus init.
Gloria regnandi quam fluxa sit et brevis, hic est spacer 75
spacerCernere: rex hodie, cras vapor, umbra, nihil

27. CONSTANTINUS MAGNUS blue

Nascitur ex Helena speciosa prole Coaeli
spacerRex Constantinus Magnus, in imperium.
Nomine Magnus erat, maior virtutibus, orbis
spacerImperium Britonum subdidit imperio red
Qui potuit fieri, quin Maximus (ut fuit) esset,spacer 5
spacerCui tam praelustris claret utrinque parens?
Romana de stirpe pater Constantius, et cui
spacerDe Britonum mater stirpe oriunda fuit.
Ille vir egregius, sapiens, industrius, audax,
spacerIlla fuit suavis, pulchra, modesta, pia. spacer 10
Ille potens armis validos superavit Iberos.
spacerIlla sacras Musas artibus ingenuis.
Ille fuit factis et magnis strenuus ausis,
spacerIlla fuit dictis docta, diserta, suis.
Ille fuit mundi terror, fuit illa voluptas.spacer 15
spacerIlle sibi parmam praetulit, illa crucem.
Anne potest proles ex his conflata saporem
spacerQuem trahit ex ovo non retinere suum?
Credibilis non est in magnis mentibus illa
spacerVirtutis levitas, sic ut abesse queat. spacer 20
Tantum aberat, natum cum cepit regna, parentum
spacerA meritis vita de generare sua,
Ut potius compenset eas cum faenore dotes,
spacerVirtutes geminans, quas ab utrisque tulit.
Restituit mundo pacem, domuitque tyrannos, spacer 25
spacerHaereticas lites in synodo dirimit.
Sic Deus in mundi solamen providet, ut, cum
spacerTotus in horrendis ignibus orbis erat,
Tunc opportune rex Constantinus in orbem
spacerProdeat, ut mundo profluat inde salus. spacer 30
Est aliquid regni compescere posse furorem,
spacerFulmina sed mundi tollere, non facile est.
Est aliquid primam scintillam extinguere, sed cum
spacerAltius in flammam creverit, est aliud.
Est aliquid quoscunque domi cohibere rebelles, spacer 35
spacerSed dominos mundi subdere quis poterit?
Est aliquid sedare faces, quas spargit inepte
spacerQuis sciolus, sed quas Arrius, haud ita fit.
Haec Constantinus facit omnia: quicquid in illo
spacerMagnum atque egregium est, discite vos itidem. red spacer 40
Iam furit in Roma Maxentius. Ille potentes
spacerOpprimit, et cives divitiis spoliat.
Templa Dei vastat, leges contemnit, iniquis
spacerPlus aequo indulgens, privat honore bonos,
Tam matrona gravis quam virgo intacta tyrannospacer 45
spacerPraeda fit, et quarum non sibi abusus erat,
Militibus diris stuprandas tradit, ad istam
spacerNequitiam ambrones surrogat ille rudes.
Dumque aper hic rapidis infrendens dentibus omne
spacerPolluit Ausonium sanguine, caede, solum, spacer 50
Ad Britones scribit populus Romanus, ut isthuc red
spacerRex Britonum properet Magnus in auxilium.
Consilium rex Magnus init de rebus agendis.
spacerNon patitur longas causa timenda moras:
Navibus instruitur, dat vela per aequora, donecspacer 55
spacerVentum est ad muros, Roma superba, tuos.
Applicuit terrae naves. Maxentius omnes
spacerInterea turmas armat ut impediat.
Dum steterant acies, et pugna instabat utrinque,
spacerDum sonuit flexae clangor ad arma tubae, spacer 60
En Britonum regi medio crux ignea caelo
spacerEmicuit, Phoebi splendidior radiis,
Cui titulus Graecis apparuit iste figuris
spacerΕΝ ΤΟΥΤΩ ΝΙΚΑ, quod fit, ut insequitur.
Nam Deus in pugna est, pro sanctis militat aether:spacer65
spacerAd pontem occurunt Milvium utraeque acies. red
Victus, et in flumen mersus Maxentius, illic
spacerDat sceleris paenas: quod meruisset, habet.
Sub crucis augurio rex Constantinus in urbem
spacerFertur, et hinc dominus urbis et orbis erat. spacer 70
Cumque monarchiam mundi sit victor adeptus,
spacerRoma sibi est sedes, Thracia Licinio.
Quem male Christicolas tractantem et bella moventem
spacerEx orientalis partibus imperii
Admonuit primum desistere, deinde minatur spacer 75
spacerVictor, at is solitas spargit, ut ante, faces.
Victor in hunc totas vires intendit, et omnes
spacerCongregat armatos, Licinium ut premeret.
Silvestro interea Romam (quod Valla negavit
spacerSed qui, non moror) hunc disposuisse ferunt. spacer 80
Iuxta Adrinopolin quae tunc est Dissa vocata, red
spacerLicinium vicit, nec tamen hunc peremit. red
Hinc ad Bithyniam victus fugit, inde secundo
spacerBella movens, iterum victus ab hoste fuit.
Impetrat huic vitam coniux Constantia, sed sicspacer 85
spacerUt Thessalonicae semper inermis agat.
Res tamen ille novas et ibi molitur, at illic
spacerPrivati periit militis ille manu.
Imperii sedem posuit Bizantii, et urbem
spacerStruxit in antiqua sede monarcha novam. spacer 90
Necdum desierat daemon, quin hisce tyrannis
spacerAc aliis caesis nascitur hydra recens
Haeresis, haec passim quasi cancer serpit, et author
spacerArrius in vulgi pectora se insinuat.
Ethnica defendit deliria, et hoc sine larva, spacer 95
spacerNam rabies faciem relligionis habet.
Esse duas Christo naturas annuit, ut qui
spacerEsse velit reliquis, ista fatendo, fidem.
Esse patrem, quando non esset filius, inquit:
spacerPorro ἐξ οὐκ ὄντων asserit esse λόγον. spacer 100
Esse coaeternum divino cum patre Christum
spacerAbnuit, aequalem prorsus et esse negat.
Haec (ut erat vafrae vir mentis) et id genus urget
spacerPlurima, nec tantum dicit, at ista docet.
Hasque suas theses errorum dogmata iactat spacer 105
spacerSese ex scripturis posse probare sacris.
“Quippe (ait) hoc scriptum est pater ut mihi dixit, ego sic
spacerEt loquor
, et rursus me pater est potior,
Et mihi quod dederit servavi, et transeat a me
spacerIste calix, tamen ut vult Deus, haud ut ego
. spacer 110
Et quaecunque mihi dederit, nemo auferet, et non
spacerVelle meum ut faciam, sed patris, huc venio
.”
Quae speciem rationis habent fortasse, tamen sic
spacerNon orthodoxam discimus esse fidem.
Nam distinguenda est res ut persona: fit istudspacer 115
spacerQuatenus est homo, fit quatenus idque Deus.
Nec strepit haec solum nunc temporis haeresis, at per
spacerTotam Asiam rabies nunc Manichaea furit.
Divinam minuit naturam prima, secunda
spacerHumanam excludit prorsus, et adnihilat. spacer 120
Providus haec princeps dum secum mente volutat,
spacerQuam sit in imperiis exitiale malum
Hanc miseram templi scissuram admittere, quamque
spacerConstat in unanimi relligione salus,
Utraque coniunctim delevit schismata, ne dumspacer 125
spacerUnum adiuvat, vires forte aliud geminet.
In vitium quandoque trahit vitii fuga, finis
spacerUnius, alterius cum sit origo mali.
Corpore in humano si tantum frigida praesint,
spacerVel calida introrsus praevaleant nimium, spacer 130
Se male corpus habet, quippe hinc pituita, catarrhus
spacerFebricies, spasmus, pustula proveniunt.
Ne semper frigescat hyems, vel torreat aestas,
spacerVere interposito lenit utrumque Deus.
Non stat in extremis perfectio, prodigus aeque spacer 135
spacerIn vitio est, ac qui peccat avaritia.
Si pede sit maior, subvertit, si minor, urit
spacerCalceus, in medio est invenienda quies.
Virtus est medium vitiorum, quicquid abundat,
spacerAmputat, ac, ubi quid deficit, addit opem. spacer 140
Quod minus aut nimis est, Scyllam velut atque Charybdim
spacerEffugit, est virtus inter utrumque satis.
Haec Constantinus non nesciit: ense recidit
spacerVulnera, ne partes inficiant reliquas.
At quoniam totum se divulgarat in orbemspacer 145
spacerArrius, et gravius repserat inde malum,
Propterea synodum Nicaenam convocat, in qua red
spacerCum reliquis, nec eis altior, ipse sedet.
Hinc reliqui discant reges non prorsus in armis
spacerEsse, sed et Musis invigilare sacris. spacer 150
Caesarem, Alexandrum, Cyrum, seclique prioris
spacerTraditur innumeros sic statuisse duces.
Ergo (nec improprie) vates finxere Minervam
spacerDoctrinae pariter militiaeque deam.
Martius hinc sacrum Musis fontem Hippocrenenspacer 155
spacerProtulit ungue suo Bellerophontis equus.
Vana equidem vox est, et vere Turcica, Musas
spacerIngenuos hominum debilitare animos.
Esse feros prohibent, fateor. Qui vult rudis esse,
spacerAbstineat Musis, vivito cum satyris. spacer 160
Vis sine consilio praeceps ruit, optimus ille est
spacerEx aliis, qui scit plurima, quique facit.
Ni facias, quid scire iuvat? Sit practica virtus:
spacerScire tibi est fructus, sed facere est aliis.
Callet utrumque satis Magnus. Quantumque scit audet spacer 165
spacerExequi, in haereseon protinus exitium.
Antistes fidei pius Athanasius illic
spacerDoctrina, eloquio, consilioque potens,
Adfuit in synodo, et multa gravitate refutat
spacerArrium, et invertit quicquid is astrueret. spacer 170
Exulat haereticus. Magno Constantia suadet, red
spacerHunc ut ab exilio mox revocare velit.
Quod fit, et in Tyro synodus nova convenit, illic
spacerHanc iubet edictis arctius esse novis.
Cuncta recognosci statuit. Sic foemina suasuspacer 175
spacerPraevaluit. sed dum Magnus ad haec properat,
En moritur. Sic nam voluit Deus optimus, ut non
spacerPrincipio finis deterior fieret.
Arrius in faedam miser intestina cloacam
spacerFundit, ut impietas non sine labe cadat. 180
Solvitur hinc Tyri synodus, redit orbis ab hisce
spacerFaecibus, ad puram cautior inde fidem.

28. DE MAXIMIANO, QUI REGNUM ARMORICUM SUBIUGAVIT ET SUBIUGATUM NOMINAVIT BRITANNIAM, QUAE ET HODIE PARVA BRITANNIA DICITUR blue

In thalami sociam Caradoci suasibus, almam
spacerHeredem Britonum Maximianus habet.
Sic elatus, opes et naves colligit, unde
spacerArmoricum regnum trans mare classe petit.
Depopulatur agros, urbes divastat, ad instarspacer 5
spacerTorrentis, pessum quicquid et obstat, agit.
Subiugat Armoricos, propriaeque a nomine gentis
spacerInstituit posthac dicier hos Britones.
Non magis Agna lupum, nec torvum dama leonem
spacerPlus metuit, quam te Gallia tota timet. spacer 10
Haec invita tibi cedit, Germania vires
spacerVicta recognoscit, Maximiane, tuas.
Imperii thronum Treveris erigit, hinc et
spacerRomam adit, et Romae te, Gratiane, fugat. red
Te quoque (ni fallor), Valentiniane, peremit, red spacer 15
spacerNec fuit hic gestis meta suprema suis,
Pullulat interea iam Pelagiana per orbem
spacerHaeresis, et Britones inde venena trahunt.
At tu Christicolas reparas Germane labantes,
spacerTu quoque restituis, candide lupe, fidem. spacer 20

29. DE VORTIMERO PESSIMI PATRIS OPTIMO FILIO

Rex moritur, quis succedat contenditur inter
spacerMagnates, petit hunc ille, aliusque alium.
Vortiger interea sceptrum spe devorat, ut quem
spacerTemporis haud lateat dexteritate frui,
Constantem monachum pro rege obtrudit, abuti spacer 5
spacerTutius ut possit simplicitate viri.
Personam regis Pictis stipavit, et illos
spacerTraxit ad arbitrium, munera dando, suum.
Rex conductitiis Pictis occiditur, hos sub
spacerIustitiae specie Vortiger interimit. spacer 10
Actores sceleris premit author, ut inde nefandis
spacerSe populo technis insinuare queat.
Author, et ultor erat caedis, sed Numina tantum
spacerNon impune sinunt usque latere nefas.
Sic tamen acquirit vi, fraude, et caede coronam: spacer 15
spacerHengistum admittit, Saxonibusque favet.
At proceres, tandem detecta caede, scelestum
spacerVortigerum solio deposuere suo.
Vortimer ad regnum praefertur, patre reiecto,
spacerRex bonus, et verae nobilitatis erat. spacer 20
At patris ex vitio, prolis magis inclita virtus
spacerLucet, ut oppositis candida quaeque nigris.
Ille ferum Hengistum patriis exterminat oris,
spacerRestituit cives, Saxonicosque fugat.
Hunc tamen (o facinus nimium crudele) venenis spacer 25
spacerSustulit e medio, dira noverca datis.

30. DE AVRELII AMBROSII VICTORIIS IN SAXONES ET VORTIGERUM blue

Vortiger ad regnum rediit, suasuque maritae
spacerHengistum revocat, qui prius exul erat.
Huc iterum Hengistus latum Saxonibus aequor
spacerInnumeris implens classibus applicuit.
Hic quadringentos et sexaginta barones,spacer 5
spacerSub specie ficti foederis ense ferit.
Vortigerumque capit, retinetque in carcere, donec
spacerQuod velit, obtineat: praeda lupo lupus est.
Undique grassatur, populatur et undique gentem,
spacerUndique sit clades, undique terror erat. spacer 10
Aurelium Britones, rebus sic stantibus, orant
spacerIure suo regnum velle subire, subit.
Nec mora: Vortigerum castrumque ubi tunc erat, armis
spacerCingit, et obsessum funditus igne cremat.
Eldolio auxilio post haec Ambrosius omnes spacer 15
spacerSaxonicos fundit, dissipat, interimit.
Consilio Eldadi, Samuelis ad instar in Agag,
spacerEldolus Hengistum decapitando premit.
Pugnae quod superest, exterminat, occupat Octam
spacerCognatumque Cosam, vivere utrisque datur. spacer 20
Consulit Aurelius Merlinum, ac esse sepulchrum
spacerNobilibus caesis, qua queat arte, studet.
Occisos proceres sepelit, choreamque gigantum
spacerPro tumulo caesis tempus in omne struit.
Vortigeri proles Pascentius arma resumit, spacer 25
spacerVictus Marte tamen, quod nequit, arte facit.
Nam medicum sese fingens Aeopa, venenis red
spacerGuintoniae aegrotum sustulit Aurelium.
Cuius ad interitum, ne rex tam clarus obiret red
spacerAbsque nota, micuit stella comata polo. spacer 30

31. DE MERLINI VATICINIIS

Sive philosophicos lector velit esse Britannos
spacerSive mathematicos, a petat,
Te (Merline) legat, tu lucida consulis astra,
spacerTu medicas herbas, tuque metalla probas,
Tuque volatilium cursus capis, exta ferarum spacer 5
spacerInspicis, et quid non, quo stupet orbis, agis?
Tu quid praeteriis nosti, quid sitque futurum,
spacerPraescius enarras, multaque rara canis.
Nubibus obducens tua dicta prophetica, ne quis
spacerHaec sine divino lumine scire queat. spacer 10
Quae, quia iam totum sint decantata per orbem,
spacerNon opus est numeris commemorare meis.

32. DE UTHERI PENDRAGONIS IN SAXONES VICTORIIS blue

Rursus in arma ruunt ferus Octa et Cosa rebelles,
spacerHos tamen in castris Uther utrosque capit.
His ita devictis gens tota exultat, et omnes
spacerSaxonicum sperant deposuisse iugum.
Londonium petit Uther, ibi diademate frontem spacer 5
spacerCircuit, hic Octam carcerat atque Cosam.
Pascha sacris celebrat divis genialibus omnes
spacerIndulgent, ferias civis ubique colit.
Inde catervatim proceres ex omnibus oris
spacerConfluxere, sonant organa, chorda, tubae. spacer 10
Huc inter proceres Gorlois dux Cornubiensis,
spacerEt secum reliquis pulchrior uxor adest.
Hanc nimis Uther amat, dux dedignatur, utrique
spacerCornubiam, invito rege, repente petunt.
Rex hos accersit, dux aversatur, utrinque spacer 15
spacerBella parant, movet hos hinc amor, hincque furor,
Oppida dux munivit, inexpugnabile castrum,
spacerQuo sese recipit candida Igerna, struens.
At Merlinus opem (sic ars frustratur ab arte)
spacerSuppeditat, voto rex fruiturque suo. spacer 20
Assumptaque ducis persona illudit Igernam,
spacerArthurum ignoto concubituque parit.
Dumque foras Veneris rex insectatur amorem,
spacerRegna alii vastant proditione domi.
Nam regis vitium populum docet esse nefandum; spacer 25
spacerExemploque putat quodque licere nefas.
Carcere tunc fracto ferus Octa et Cosa latenter
spacerAd socios fugiunt, et nova bella struunt.
Urbs antiqua fuit, quam tunc dixere Brigantum
spacerVoce Verolameum, non equidem incelebris. spacer 30
Ista superba viris, muris et turribus altis
spacerAudet in Utherum pandere signa suum.
Inque suas partes Cosam conducit et Octam,
spacerTutum iter ad facinus per scelus esse putans.
Inde fit in turmas regales plurima strages, spacer 35
spacerPeior et in causa sors meliore fuit.
Uther, ut id novit, quamvis tunc temporis aeger
spacerEsset, et infirmus, se tamen inde levat.
Moxque sibi feretrum fabricari praecipit, in quo
spacerIn medios hostes mollius ire queat, spacer 40
Aspicit hunc oculis valde indignantibus Octa,
spacerCosaque subridens, “quorsan hoc (inquit) erit?
Ergone cum vacuis tandem pugnabitur umbris?
spacerHaecne aliis, aegro convenit, aura magis?
Tam sumus imbelles, ut semisepultus in arma spacer 45
spacerAudeat infirmis nos agitare minis?
Forte senex bello mallet= quam pace perire!
spacerEsto, nec impedio: cuique perire licet.”
Has tulit ampullas, et sesquipedalia Cosae
spacerScommata Rex Britonum leniter, ut decuit. spacer 50
Nam male conveniunt maiestas et furor, ira
spacerConsilium raro, quo bene suadet, habet.
Negligit Ambronum rixas, intentior ad rem,
spacerPropositique tenax, ut, quod agit, peragat.
Undique dispersas feretro circumvolat alas, spacer 55
spacerEt quacunque opus est parte, ministrat opem.
Hic minuit turmas, hic aggerit, hicque reducit,
spacerHic precibus movet, hic laudibus, hicque minis.
Nil intentatum linquit, lapidem movet omnem,
spacerHostis ut avertat vimque dolumque sui. spacer 60
Alta Verolamii subiectis moenia scalis
spacerAscendunt Britones ensibus et clypeis.
Hos gladiis perimunt, hos saxis, hosque balistis,
spacerHos, ubi parma minus praevalet, igne cremant.
Exultant Britones, timor occupat inde rebelles, spacer 65
spacerEt quoniam miseris non stat in urbe salus,
Castra resignarunt, et aperto Marte lacessunt
spacerOppositas turmas. Invenit arma furor.
Acrius insequitur rex Pendragonius, et iam red
spacerSpes erat hostiles debilitare faces. spacer 70
Non opus est multis: inter pugnamque fugamque
spacerCosa cadit, post hunc caeditur Octa ferox.
Iam quoque cum fuerat victoria parta, triumphos
spacerRex canit, et “mallem semisepultus (ait)
Vincere, quam sanus superari.” Mox tamen Uther spacer 75
Saxonicis patitur dira venena dolis

33. DE REGIS ARTHURI NOBILISSIMI MAGNIFICENTIA ET MAGNANIMITATE blue

Quisquis ab antiquis fieri miranda Britannis
spacerDenegat, Arthuri regia facta legat.
Huic pater est Uther Pendragon, clarus uterque.
spacerO quam sunt similes hic puer, ille pater!
Huic innata fuit virtus ex traduce, sic sunt spacer 5
spacerEx aquilis aquilae, deque leone leo.
Ordinis author erat primi, tabulamque rotundam
spacerMilitibus patet hunc instituisse suis.
Tanta fuit Britonum tunc magnificentia in aula,
spacerTantaque nobilitas gloria, pompa, decus, spacer 10
Ut proceres longe, regesque ex omnibus orbis
spacerPartibu, Arthurum visere confluerent.
Utque aliis pompa, sic bello praestitit, et tunc
spacerNon nisi de Arthuri nomine fama fuit.
Huic gladius Caliburnus erat, Rona lancea, per quae spacer 15
spacerRithonem monstrum sustulit e medio.
Plura quidem gessit quam quae modulamine nostro
spacerSitve mihi spacium propositumve sequi.
Hoc satis est: Arthurus erat, qui nomine tantum
spacerGentibus ignotis terror, amorque fuit. spacer 20
Cuius ab auxilio stetit haec gens, cuius ab ictu
spacerMagnanimi reges et cecidere duces.
Sertorium Libyae regem, regemque peremit
spacerBithyniae, et gladio dempsit utrisque caput.
Lucius hac pugna cecidit Tiberius, in quo spacer25
spacerTunc Romanorum gloria summa stetit.
Mortuus ad Romam defertur, ut inde senatus,
spacerQuae fuerit Britonum gloria,perspiceret.
Rex iubet haud aliud spectari exinde tributum,
spacerQuam quod in hoc trunco solverit exanimi. spacer 30
His ita digestis Romam cupit ire, sed illum
spacerModredus retinet seditione domi.
Quem dum persequitur ferro flammaque furentem,
spacerPluribus acceptis, cladibus atque datis:
Modredo prius occiso, cadit ipse, sed hostem spacer 35
spacerQui perimit, victor stat, licet ipse cadat.
Vulnere languescens sensim sic transit in auras
spacerNobilis Arthurus, gloria Brutigenum.

34. DE QUATUOR SUBSEQUENTIBUS REGIBUS blue

Hinc Constantinus, Connanus, Vortiperaeus,
spacerPostque hos Mulganus Regia sceptra tenet.
Iste procul dubio (si non Sodomita fuisset)
spacerPrincipibus primis aequiparandus erat. red
At facile in populum manant exempla potentum, spacer 5
spacerDeteriusque ipso crimine crimen habent.

35. DE BRITONUM BELLIS CIVILIBUS blue

Quando semel medium sol cursu ascendit in axem,
spacerVergit ad Occasum se removendo, suum.
Sic fit in imperiis: subeunt, ut caetera, finem,
spacerQuando semel summum praeteriere gradum.
Perpetuum nihil est ex sublunaribus, at quod spacer 5
spacerIn pretio est hodie, cras redit in nihilum.
Numen ab aeternis distinguens usque caduca
spacerHunc velit humanis rebus inesse statum.
Gens haec quae fuerat iamdudum gloria mundi,
spacerspacerGens haec quae reliquis gentibus horror erat, spacer 10
Fortunis nimium nunc luxuriando secundis,
spacerIntestina suo pectore bella fovet.
In sua fata ruit praecepsm ac more Thiestis
spacerInscia quos peperit, devorat ipsa suos.
Quaeque alios quondam, nunc se premit, in sua vertit spacer 15
spacerViscera, quod reliquum stragis ab hoste fuit.
Quae fuerat faelix, misera, imo miserrima nunc est,
spacerFaelicem, gravius damna fuisse, gravant.
Ut quando variis pugnatur in aequore ventis,
spacerEt penetrat Boreas flatibus ima maris, spacer 20
Fluctuat huc illuc in tempestate carina,
spacerNon ubi se tuto sistere possit, habens.
In scopulos, syrtes, et inhospita littora fertur,
spacerNec poterit caeli nauta tenere gradus.
Navibus hic lintro fractis enavigat expes, spacer 25
spacerHic scopulo elisus piscibus esca datur.
Ille suas (quoniam minor est iactura bonorum
spacerQuam vitae) merces proiicit in pelagus.
Sic et in imperiis, ubi sunt civilia bella,
spacerNulla quies, nulla est copia, nulla salus. spacer 30
Ordine subverso rerum, susdeque feruntur
spacerOmnia, neglecta est lex, violata fides.
Praecipitatur honor, virtus stupet, esse modestum
spacerEst capitalem scelus ni facias pateris.
Rex populo, populus regi suspectus, uterque spacer 35
spacerAlterutri fraudes insidiando struit.
Hic Britones spoliant Britones, et amicus amicum:
spacerHic domino servus praeparat insidias.
Hic pater insequitur prolem, prolesque parentem,
spacerHic iugulat matrem filia, sponsa virum. spacer 40
Caeditur hic infans lactantis ad ubera matris,
spacerHic trahitur coniux dilaniata comas.
Hic iacet ad sacras transfossus presbyter aras,
spacerInvita hic stuprum virgo pudica subit.
Quisque (velit nolit) fit miles. Bella timentes spacer 45
spacerBella gerunt, ferro stat sua cuique salus.
Cogere quam cogi nemo non maluit, in vi
spacerTutius inferre est, quam tolerare, nefas.
Rostra fugit iudex, metuit metuendus, in armis
spacerLex silet, ex aliis, quam dedit, orat opem. red spacer 50
Non thalamis regina suis secura quiescit,
spacerNon rex in solio, quod cupit esse, iubet.
Squallida stat rerum facies, quasi tota retrorsum
spacerEsset in antiquum terra redacta chaos.
Undique fit planctus, singultus, et undique clamor,spacer 55
spacerQuisque miser, nec quem, qui miseretur, habet.
Templa Dei deserta iacent, ubi sacra fuerunt
spacerAtque hominum coetus, nil nisi bubo volat.
Pulpita bycticorax, et tintinnabula milvus
spacerOccupat, et tota squallor in urbe sedet. spacer 60
Territus in silvas civis fugit, Oppida fures,
spacerQuodque magis miserum est dicere, bruta tenent.
Uvas nemo premit, nullus colit arva colonus,
spacerDeserit innocui pastor ovile gregis.
Hic serit, ille metit segetes; hic colligit aurum,spacer 65
spacerDissipat is; pecudes pascit hic, ille vorat.
Aedibus ambrones vestris scurraeque fruentur,
spacerCum tibi sub vacuo est mansio nuda dio.
Rabula purpureas vestes teret unus et alter,
spacerCum, velut erro vagus, tu sine veste tremis. spacer 70
Coram oculis vestras ganeo consumet aristas,
spacerMagnificasque dapes, cum peris ipse fame.
“Thesaurum abscondis?” Non audes quaerere “tollis?”
spacerNon ubi deponas scis, Et habere times.
Arma cupis? Nescis cui parti haerere, Recusas? spacer 75
spacerO ubi cum fias hostis utrique, lates?
Vivere vis? Hostes nihil est incertius inter.
spacerVisne mori? Mmiseros quis iuvat, ut pereant?
Hei mihi, civilis recitando incommoda belli,
spacerDispeream, si non mens mihi deficiat. spacer 80

36. IN AUGUSTINUM A GREGORIO MAGNO IN BRITANNIAM MISSUM blue

Interea, regno diviso, quodque sub uno
spacerRege fuit, variis regibus exposito,
Mittitur ad Britones pius Augustinus, ut illos,
spacerSaxonicosque sacra relligione beet.
Bangoriae clarum tradunt tunc temporis esse spacer 5
spacerCoenobium, multis magnificum titulis.
Praefuit huic abbas sanctus Dinothius, in quo
spacerPrae reliquis micuit gratia, Musa, fides.
Hic monachi bis mille sacri centumque fuerunt,
spacerQui sua voverunt vota precesque Deo. spacer 10
Nullubi coenobium totidem produxit alumnos,
spacerQuot fuerunt intra moenia Bangoriae. red
Hos ibi sollicitat pius Augustinus, ut una
spacerSaxonicos secum verba Dei doceant. red
Utque sibi morem gererentm Dinothius aegre spacer 15
spacer(Ut fuit elati pectoris) ista tulit.
Sicque ait, “impuris dabimus, pater optime, porcis
spacerSacra Dei quae sunt, utputa Saxonicis?
Absi, Et haud aequum est tibi nos parere, quod optas,
spacerEcquis enim subdet libera colla iugo? spacer 20
Non tibi debetur subiectio nostra, labores
spacerSin ita fert animus participare tuos.
Perge, age pro lubito, non est tibi portio nostri.
spacerTu tua, nos vero nostra sequemur,” ait.
“Non sumus hac miseri, (miseri licet undique simus) spacer 25
spacerUt vestra Britones indigeamus ope.
Hostibus indignum est servire, placere molestum,
spacerProdesse ingratum, non nocuisse nocet.”
Hunc Augustinus porrecta fronte benigne
spacerExcipit, et quicquid displicet, arte silet. spacer 30
Quod cum Ethelbertus Rex Cantius audiit, ira red
spacerAestuat, et vires pronus in arma parat.
“Sperni Augustinum, pro nullis ducier Anglos,
spacerIdque (quod est gravius) per monachos fieri. red
“Ecquis (ait) nisi truncus iners, illinguis et excors spacer 35
spacerFerre queat?” Nullas sustinet ira moras.
Quin et Edelfridum, quem tunc Northumbria regem
spacerNovit, in auxilium suasit adire suum.
Instructas acies, promptasque ad bella cohortes
spacerAd Legecestrenses fert furibundus agros. spacer 40
Consul ibi Bromael monachos ut servet, in hostem
spacerIrruit, et belli fulmina prima tulit.
Mille ibi bis centum monachi gladio perierunt,
spacerO quam dulcis erat sic periisse salus!
Martyrium in causa non paena pendet, eoque est blue spacer 45
spacerPaena minor, quanto causa fuit melior.
Victor Edelfridus monachorum caede triumphans
spacerCastra movet, iuxta Bangoriense solum.
At belli fortuna diu non durat: ad urbis
spacerBangoriae victor moenia victus erat. spacer 50
Hunc Bledericus enim dux Cornubiensis ovantem
spacerFundit, et indignam cogit inire fugam.
Sic rediit miseris, abiit fortuna superbis.
spacerQui modo stat, videat, ne simul ipse cadat.

37. DE CADVALLONIS IMPERIO

Post varias pugnas, longique pericula belli,
spacerQuod cum Saxonicis iam tulerant Britones,
Inter Edelfridum et Cadvannum pax stabilitur,
spacerQuae, dum vixerunt, inviolata fuit.
In quod amicitiae faedus iuravit uterque, spacer 5
spacerObsidibusque fidem sanxit utrinque datis.
Tunc apud Armoricam Solomon rex praefuit, illi blue
spacerCommendat soboles rex hic, et ille suas.
Ut pueri teneris hic instituantur ab annis.
spacerQuippe quod imbiberat prima iuventa, manet. red spacer 10
Cumque aetate pares fuerint et honoribus, ille
spacerEfficit ut possint moribus esse pares.
Unus utrisque fuit studiorum cursus, in armis,
spacerGymnasiis, Musis, arcubus atque pilis.
Sic hos (ut decuit natos ad regna) minorum spacer 15
spacerRex Britonum Solomon praecipit institui.
Nam gravitate senex summa fuit, utpote quicum
spacerCandidior fieri regia vita queat.
Vir sapiens, et qui Solomonis nomine frustra
spacerNon fruitur, tanto polluit ingenio. spacer 20
Nil praecepta iuvant, ubi non exempla relucent.
spacerQui malus est, alium vix facit esse bonum.
More suo docet hos venerari numen ab ovo,
spacerEt (quod iustitiae est) reddere cuique suum. red
Non fore difficiles, nec quales non sibi constant, spacer 25
spacerNec quibus ampla nimis, nec sit avara manus.
Multa peregregie coram Solomone peregit
spacerCadvallo, Edvinus non fuit inferior.
In summa, virtutis eo processit uterque,
spacerUt vix scire queas, hic sit an ille prior. spacer 30
Defunctis tandem patribus, Solomonis ab aula,
spacerNavibus instructis regna paterna petunt.
Trans Humbrum Edvinus regnat Borealibus oris,
spacerCaetera Cadvallo sub ditione tenet.
Omnia apud Britones tranquilla pace geruntur, spacer 35
spacerEt soliti firmum foedus amoris erat.
Consilio donec tandem Cadvallo Briani
spacerFretus in Edvinum bella inimica movet.
In quibus ille tamen victus post multa recessit
spacerPraelia, et in turpem cogitur inde fugam. spacer 40
Interea ferro vastat flammaque Britannos
spacerEdvinus. Quid non audet agitque furor?
Saepe redire parat Cadvallo, et Pellitus augur blue
spacerAuguriis frustrat regia coepta suis. red
Quippe erat (ut fertur) venturi praescius, et qui spacer 45
spacerStellarum cursus calluit et volucrum.
Cum videt illudi quicquid decreverat, et spem
spacerVincendi vanam iam fore, rex Britonum.
Rursus in Armoricam disperso milite victus
spacerVela dat, implorans hic Solomonis opem. spacer 50
Omnibus auditis quid quaerant, quidve querantur
spacerBrutigenae, Solomon fatur, ut insequitur.

38. SOLOMONIS REGIS ARMORICANORUM BRITONUM AD CADVALLONEM
REGEM
BRITANNIAE MAIORIS ORATIO blue

“Egregii iuvenes (nam vos mihi causa querelae
spacerEstis), ob hoc vestrum condoleo exitium. red
Qui fit ut antiqui Britones a vilibus Anglis
spacerExpulsi externam sollicitetis opem?
Vosne feram Britones Troiana e stirpe profectos? spacer 5
spacerVosne putem Priami Dardanidumve genus?
Qui sic contempti, sic victi, sicque fugati,
spacerTurpiter a vestris degenerastis avis! red
Hi poterant Dacos, Pictos, Gallosque domare,
spacerGermanos, Libycos, Ausoniosque duces. spacer 10
Vosque quid? A proavis gens invictissima vobis
spacerEst data, quam miseri deseruistis,” ait.
”Imperii fines ad magnae moenia Romae
spacerVestri extendebant militia proavi.
In vobis nihil est prisci, vel parta tueri, spacer 15
spacerRoboris, a vestris tam procul estis avis.
Subdidit hos tantum Romana potentia, nec fit
spacerHoc, nisi secreta seditione domi.
Vos, timidi ambrones, et aperto Marte, nec hasta
spacerSed gladiis, etiam Saxonici superant. spacer 20
Gentibus hi fuerant vicinis terror, et orbis,
spacerAudito Britonum nomine, pertremuit.
Fabula vos estis iuvenumque senumque tabernis,
spacerEt triviis, et vos garrula ludit anus.
Tu quoque Cadvallo nostra nutritus in aula spacer 25
spacerQui Martem imbiberas, meque docente, puer,
Qui toties coram nobis iuvenilibus annis
spacerMilitiae tuleras tanta trophaea tuae,
Seu fuerit vibrare hastam, iaculumve per auras
spacerMittere, seu tumidis addere calcar equis, spacer 30
Quam procul a temet nunc es digressus? In armis red
spacerPrimus eras, at nunc ultimus in meritis.
Oblitusve tui es generis, doctoris, et aulae,
spacerPrimum ubi suxisti vitae alimenta tuae?
Dic tamen, unde tui nostrique oblivio tanta spacer 35
spacerCreverit, et quaenam causa sit exilii?
Macte animi princeps, lapsamque recollige mentem,
spacerSorte subit melior deficiente Deus.”

39. RESPONSIO CADVALLONIS AD SOLOMONEM blue

“Multa mihi et patriae graviter, Rex inclyte, nostrae
spacerObiicis, et crimen (quicquid id est) fateor.
Non ita me vanum (miserum licet improba fingat
spacerMe fortuna) putes, ut manifesta negem.
Et tibi, iudicio qui perspicis omnia acuto, spacer 5
spacerEt nunc, cum vestram supplico pressus opem,
Absit, ut excudam, princeps, mendacia. Fata
spacerMe miserum faciunt, non tamen esse levem.
Esto, nec impugno, spretis superamur ab Anglis,
spacerEt victi exilium nunc patimur, fateor. spacer 10
Nos patriam profugi, nos urbes, castra, penates,
spacerEt quicquid charum est perdidimus, fateor.
Sunt, inquis, veterum celeberrima gesta Brigantum,
spacerNos sumus a proavis degeneres, fateor.
Deliciae mundi terrorque fuere Britanni, spacer 15
spacerNos vero patriae dedecori, fateor.
Fabula nos lippis sumus, et tonsoribus, inquis,
spacerEt quicquid dici plus poterit, fateor.
Non tamen obliti vestri sumus, at minus apti,
spacerRex, fateor meritis aequa referre tuis. spacer 20
In miseris tantum est sublata potentia rebus,
spacerMens tamen auferr non sine morte potest.
Mens (ut ait vulgus) cuiusque est quisque, voluntas,
spacerSive opus esse bonum, seu facit esse malum.
Multa mihi memoras, fieri quae non nego. Sed quo spacer 25
spacerHaec animo et casu facta fuere, tene.
Vincimur, at qui fit? Nonne hoc fuit alea Martis?
spacerPossumus iratos nos prohibere deos?
Aufugimus victi, Tamen ut qui cedere nollent,
spacerQuos nova spes tandem posse redire fovet. spacer 30
Tentamus reditum, redituris Aeolus obstat,
spacerCogit et invitas, qua placet, ire rates.
Possumus adversos an nos compellere ventos,
spacerNeptuni rabidas vel cohibere minas?
Quae sita sunt extra nosmet, non sunt ea nostri spacer 35
spacerIuris, ut evinci, perdere, sive mori.
Altera naturae, sunt altera debita sorti,
spacerNam patimur seu non ista, agitante Deo.
Nos intra proprie sunt velle et nolle, voluntas
spacerImperium in nostrum corpus herile tenet. spacer 40
Stare, sedere, minus sive amplius, ire, morari,
spacerPassio et affectus, spes, timor, ira, dolor:
Haec proprie nos sunt intra: superare velimus?
spacerNos penes est, sed quod vincimur est alibi.
At nisi te lateat quid iustam numinis iram spacer 45
spacerProvocet, et patriam quid faciat miseram,
Haec adverte, precor, breviter quae dixero, nostri
spacerExilii causa est exitiique scelus,
Et patriae vulgare nefa. Nam saepe ruina
spacerPrincipis et regni, profluit ex populo. spacer 50
Relligio spreta est: pietatis quos decet esse
spacerLumina, sunt potius limina nequitiae.
Cum semel impurae fuerint in fontibus undae,
spacerIn fluviis alias quis fore speret aquas? red
Iustitiae sedes nunc fit vaenali, et auro, spacer 55
spacerNon probitate, potens conciliatur amor.
Abstergit modicas reverentia publica labes,
spacerEt gravitas sceleris suspicione vacat.
Dant reges patulas assentatoribus aures,
spacerQui sua, non regni commoda, respiciunt. spacer 60
Utque interpositis nebulis obscurior est sol, blue
spacerEt radiis terras frigidius reficit.,
Sic et adulator, qui plane est aulica nubes,
spacerExcludit reliquos, et melius meritos:
Ut neque virtutes, nec Mars, nec Musa, nec artes, spacer 65
spacerA radiis regis quae meruere ferant.
Crescit ab attracto nubes densata vapore,
spacerVimque suam ex fumo, et sordibus, alter habet.
Solvitur in ventos, tonitrus et fulmina nubes,
spacerIlle simultates, iurgia, bella, parit. spacer 70
Insuper et reliquis addas erroribus, aulae
spacerAucupium, fastum, luxuriam, Venerem.
Virtus et vitium pensantur lancibus aequis,
spacerNi gravius lancem forte premat vitium.
Rura petas, domino fit praeda colonus avaro, spacer 75
spacerRuris ab aerumnis pascitur aula nitens.
Spongia fit populus: regali quicquid in aula
spacerOfficit, in populum manat abinde malum.
Ut capite aegroto, sanos descendit in artus
spacerMorbus, et hinc partes debilitat reliquas. spacer 80
Sic in rura nefas sese divulgat ab aula
spacerPrincipis, exemplum plus nocet usque malo. blue
Arridet vitium vitio, neglectaque virtus
spacerEt contempta nigris ambulat in tenebris.
Haec mala sunt patriae (doleo me dicere) nostrae, spacer 85
spacerCorrupti, fateor, morbida signa status.
Ast ea me puero nostrumque in tempore patrum,
spacerMeque absente procul, nata fuisse scias.
Nec vitio verti mihi debent, quae neque feci, red
spacerNec fieri poteram tunc prohibere puer. spacer 90
In nostrum tamen exitium cumulatur, iniqui
spacerQuicquid ab antiquis progrederetur avis.
Vos, superi, testor (tantum mihi foedera pridem
spacerRupta ignoscatis) sic ego si merui,
Ut tamen, indomitae quae sunt delicta iuventae spacer 95
spacerNon ea (cum fiant) secula saepe gravant:
At collecta diu (cum sit minus apta senectus
spacerIsta pati) canos sollicitare solent:
Sic fit in imperiis, praesentis nam scelus aevi
spacerForsitan in seclo posteriore luet. spacer 100
Quando vel imperium discors, vel rex erit infans,
spacerHaec mala prorumpent in patriae exitium.
Hinc mihi nunc iste, rex. profluxere ruina,
spacerCommisere alii crimina, plector ego.
Hinc est quod fugio victus, quod sic vagor exul, spacer 105
spacerHinc est, auxilium quod peto, spero tuum.

40. SOLOMON AD CADVALLONE blue

“Hisce tuis moveor multum rationibus, hinc et
spacerPromptus in auxilium fio, tenaxque tuum.
Sors tibi non animus deerat, Cadvallo, secundis
spacerDignus es, adversas qui bene res tuleras.
Exacte fit nemo miser, nisi sponte: coactus spacer 5
spacerSi quid agis, fatis, non tibi, crimen inest.
Non agit, at patitur quisquis compellitur, ultra
spacerVelle tuum non est, numina posse regunt.
Quam cito me verbis, Cadvallo, viceris, hostes
spacerTam cito te spero vincere posse tuos.” spacer 10
Nec mora: conscribunt acies, ne Pellitus augur
spacerNotitiam Edvino propositi exhibeat.
Ad Britones properat secreto more Brianus,
spacerAugurem ut e medio tolleret, ac ita fit.
Augur ad Edvini portas forte exit, ubi alter
spacerMendicum sese fingit, et hunc perimit. spacer 15
Tunc petit Exoniam ignotus, sequiturque Peanda
spacerExoniamque armis cingit, ut hunc capiat.
Navibus interea Cadvallo intervenit, hostes
spacerFundit, et occiso milite, dux capitur. spacer 20
Qui se perpetuum posthac fore destinat hostem
spacerSaxonicis, sitiens Marte probare fidem.
Pergit in Edvinum Cadvallo, Edvinus in arma
spacerSaxonicos omnes convocat, et coeunt.
Instat uterque suis turmis, victoria tandem spacer 25
spacerCadvallonis erat, Saxonicique cadunt.
Caeditur in campo qui vulgo dicitur Hedfield blue
spacerStrenuus Edvinus pernities Britonum.
Post illum Offridus regnat, post hunc Caduanus,
spacerQuos simili perimit victor utrosque modo. spacer 30
Nunc tenet Oswaldus sceptrum Borealibus oris,
spacer
Quem ferro et flammis exagitant Britones.
Stat murus Britones inter Scotosque (Severus
spacerCondidit) hac Scotos terminat, hac Britones. red
Huc fugat Oswaldum Cadvallo, Peanda fugatum spacer 35
spacerInsequitur, quem post praelia multa necat.
Sic, velut in pugna Cadmaea, mutua dantes
spacerVulnera Saxonicis, Saxonici pereunt.
Iam satis adversas expertus, resque secundas,
spacerEt melius sortem doctus utramque pati red spacer 40
Aegrotat Cadvallo, dolent Britones. Sed inanis blue
spacerTristitia est, quae sic flectere fata putat.
Non medicis herbis, lachrymis, precibusve minisve
spacerDecretum variat propositum Lachesis.
Morbis, non senio nec debilitate gravatus, spacer 45
spacerNi fuerit morbis qualis inesse solet,
Nobilis aethereas Cadvallo transit ad aedes,
spacerUltima Brutigenum gloria, splendor, honor.

41. DE BRITONUM FINE ET MISERIA blue

Filius in Regnum subiit Cadvallader, in quo
spacerCompletur Britonum funditus exitium.
Nunc opus est lachrymis potius quam carmine, bellum
spacerDira fames sequitur, pestis avara famem.
Sic mala sunt vicina malis, transitur ab una spacer 5
spacerAd varias clades, constet ut esse Deum.
Saepe ferit pariter, gradibus quandoque remissis,
spacerSera licet, tamen est ultio certa Dei.
Nunc redit in Cancrum Phoebus, nunc Sirius agros
spacerUrit, et in medio flumine siccat aquas. spacer 10
Terra negat fruges, non profert fertile pratum
spacerGramina, sylva suis stat viduata comis. red
Hic armenta boum pereunt, hic pastor et agni,
spacerHic pater, hic proles, hic puer, hicque senex.
Hic edit infantem nutrix, nec sufficit hoc, sed spacer 15
spacerSese in frusta secat, sic satiare famem.
Ipsa suo tellus tremebunda dehiscit hiatu,
spacerUt quos non potuit pascere, aperta voret.
Et quodcunque fames intactum liquerat, illud
spacer(Quicquid erat reliquum) devorat atra lues. spacer 20
Nam λιμὸς etλοιμὸς sunt concomitantia, per quae
spacerUt quoque per bellum vindicat ira Dei.
His tribus impurum castigant numina mundum,
spacerEt genus humanum sollicitare solent.
Bellum ubi non prosit, tentant fame. Non ibi cessant, spacer 25
spacerAt fame quos nequeunt flectere, peste probant.
Paulatim imprimis serpit, quasi cancer, at inde
spacerCurrit, et hinc tandem pestis ubique volat.
Parva metu primo, sed quae crescendo gradatim
spacerFit gravior, vires auget eundo suas. spacer 30
Undique per totum celeris contagio regnum
spacerGrassatur, iuvenes surripit atque senes.
Ista nec aetati tenerae, nec parcit anili,
spacerIsta nec ingenium respicit aut speciem.
Ista nec auratas regum discriminat aulas spacer 35
spacerPastorumque casas, ast in utrumque furit. red
Nec stibium formam viresve unguenta tuentur,
spacerNec cerebrum fumus, nec coma falsa caput.
Nil medicina valet, nec quid delectat amomum,
spacerNec quid amaracinum, nec sacra myrrha iuvat. spacer 40
Balsama non prosunt aegris, nec aromata: morbus
spacerEst gravior, quam qui pendet ab artis ope.
Aegroto medicus dum consulit, occidit ipse.
spacerInfantem nutrix dum fovet, ipsa perit.
Non socius socium, non visit amicus amicum: spacer 45
spacerRumpit amicitiae debita iura timor.
Qui fugiunt villas, vastis moriuntur in agris,
spacerQui fugiunt agros, in triviis pereunt.
Inficiunt purum foetore cadavera caelum
spacerPutrida, defunctis nemo sepulchra parat. spacer 50
Pastor oves, naves mercator, aratra colonus,
spacerBruta solum, volucres aera, piscis aquas,
Rex solium, proceres aulam, plebecula villas,
spacerDeserit, haud ubi quis vivere possit, habet.
O miseri Britones! O gens! O tempora! Quisnam spacer 55
spacerFerreus haec fando temperet a lachrymis?
Stat procul in terris gens Transabrina remotis,
spacerNuper ab indigenis Cambria dicta fuit.
Gens montosa, tamen fluviis et vallibus imis
spacerPlena, nec ingratam se gerit agricolis. spacer 60
Huc, quoniam patriis tuto non vivitur oris,
spacerAgminibus fugiunt Relliquiae Britonum.
Hic sese latebris nemorumque recessibus abdunt,
spacerSic utcunque salus invenienda fuit.
Armoricam rex ipse petit, se tradit Alano, spacer 65
spacerDefuncto solium qui Solomone, tenet.
Interea deserta iacet Britannia, nemo
spacerHanc cupit in praedam, qui prius audet, habet.
Saxonici tandem morbis cessantibus isthuc
spacerClassibus innumeris applicuere feri. spacer 70
A pelago ad pelagum nudam tunc undique gentem red
spacerImplevere novo Saxonici populo.
Quo semel audito valde cupiendo cupivit
spacerAntiquam patriam visere rex Britonum.
Dum tamen haec animo multumque diuque revolvit blue spacer 75
spacer(Ut iam nil aliud nocte dieque studet)
Angelicam vocem descendere caelitus audit,
spacer“Nolito patriam visere Rex Britonum.
Dum, quod praedixit Merlinus, venerit aevum,
spacerDesertam repetent tum patriam Britones. spacer 80
Interea fac quaeso petas, Cadvalladre, Romam,
spacerPapa ibi te capiet Sergius hospitio, red
Non aliter reditum sperent, nisi abinde, Britanni,
spacerHic te pro misero paeniteat populo.
Non nisi per fidei meritum patet, idque futuro spacer 85
spacerTempore Britannis gens habitanda tuis.”
Haec qui contigerant regi narravit Alano,
spacerDe re tam dubia quid putet ille, rogat.
Ille prophetissae scrutatur dicta Sibyllae
spacerMerlini ac Aquilae pervolat ungue libros, spacer 90
Nunquid in his possit reperiri tale, quod aeque
spacerHisce revelatis conveniat, trutinat.
Omnia concurrunt: viso hoc Cadvalladrum Alanus
spacerConsilio Romam suadet adire novo.
Postposita patria Romam petit, excipit illum spacer 95
spacerMagnifice grato Sergius hospitio.
Rex subitis morbis ibi mox correptus, ab huius
spacerColluvie carnis transvolat ad superos.

bar

42. AD PRAESENS TEMPUS APOSTROPHE.
Cadvalladri umbra ad nympham Alethiam

“Proh superos! Ubi sum? Quonam feror? Unde revertor blue
Post totidem noctes, post saecula tanta peracta,
Post mille expletos sub Averni faucibus annos?
Ecquis ab infernis tandem me suscitat umbris?
Quisnam me miserum mortalia visere cogit, spacer 5
Invitumque trahit sedes penetrare relictas?
Nonne satis fuerat mihi deposuisse coronam,
Privatimque Deo mea vota vovere supremo?
Quam modo Lethaeis lotum post funera lymphis
(Nescio qui) patrias revocari rursus ad aedes? spacer 10
Quem video? Quis me sequitur? Me tangere noli
Quisquis es, infaelix, non sum mortalis, at umbra.”

NYMPHA ALETHIA blue

“Parce mihi, si quid videor tibi forte molesta.
Nympha ego sum, teneras noli contemnere nymphas.
Nunc urbes, nunc rura colo, nunc prata frequento, red spacer 15
Nunc virides sylvas, nunc regum versor in aulis,
Nunc vero in templis. Sum filia temporis, et cui
Traditur a primis infans Britannia cunis,
Ut fidei documenta sacrae, moresque benignos
Hauriat. A primis nam quicquid gustibus hausit, spacer 20
Semper inhaerescit, primumque reservat odorem.
Sed quis es enarres. Quo vadis? Et unde profectus? red
Et cur sic patrias te visere poenitet oras?
Quisquis es, haud metuo, nec sum metuenda vicissim.
Nympha ego sum, teneras noli contemnere nymphas.” spacer 25

UMBRA

“Ille ego sum, si scire velis, Cadvallader, olim
Rex Britonum, qui sceptra libens, regnumque reliqui,
Et iussu Angelico Romam migrare coactus,
In precibus reliquum traxi securius aevum.
Cumque mihi miserae transacta sit ultima vitae spacer 30
Linea, pallentes infra detrudor ad umbras.
Primus ibi ante fores occurrit Cerberus, Orci
Ianitor, umbrarum custos, canis ille triformis.
Exigit is solitam diris latratibus offam,
Qua semel in fauces proiecta, admittit eunti spacer 35
Introitum, limen subeo nigrantis Averni.
Obviat inde senex multis provectior annis,
Squallidus aspectu, barba demissus ad usque
Crura, oculis intus rigida sub fronte reclusis,
Crinibus incomptis, rugisque senilibus, is qui spacer 40
Per Stygiam manes transportat lintre paludem
Portitor inferni, qui grandi et voce profunda
Horridus, instantes vocat ad sua littora manes.
Cum semel umbriferum tranassem flumen Averni,
En patet obductus spissa caligine gurges spacer 45
Vastus, et horrendis implens ululatibus aures.
Hic lachrymas frustra mittunt, ibi pectora tundunt.
Hic lacerant crines, ibi strident dentibus, hic stat
Pallor iners, illic macies sedet, horror utrinque est.
Hic rotat Ixion, hic saxum Sysiphus urget, spacer 50
Hic Titium laniat vultur, stat Tantalus illic
Perpetuo sitiens, satians sua viscera nunquam.
Aspice de dextra, furiis agitatur Orestes.
Hic Nero qui toties humano sanguine mundum
Polluit, impuro saturat sua guttura tabo. spacer 55
Quique in Christicolas variis Caligula paenis
Saeviit, assiduis hic caeditur ipse flagellis.
Hic Heliogabalus stat Sardanapalus et illic,
Ulceribus plenus, leprosus, putidus, et iam
Luxuriae quae sunt condigna stipendia norunt, spacer 60
Indulgere gulae quid sit. De parte sinistra
Aspice, Nestorius, Donatus, et Arrius illic
Semper inextinctis torrentur in ignibus, isthic
Perpetuis tenebris semperque calentibus undis
Damnantur monachi. Iacet hic mercator, et illic spacer 65
Causidicus, baiulus copulantur et aulicus aeque.
Doctus, iners, opulentus, inops, expertus et expers,
Prodigus et parcus vinclis stringuntur eisdem.
Rusticus et princeps, nullo discrimine ubique
Horridus est clamor, singultus et undique luctus. spacer 70
spacerHaec ita dum fiunt, Plutonis ad ostia pulsat
Nescio quis, visus fuit e mortalibus unus.
Id tamen insolitum est Stygias penetrare cavernas
Mortales, nisi sint exutis carnibus umbrae.
Id potuit quondam monstrorum victor, et isthinc spacer 75
Eurydicen traxisse sono testudinis Orpheus
Dicitur, exemplis aliis caret Orcus. At ille
Quisquis erat, furiis circum comitantibus audet
Intrepide pulsare fores, vir pallidus ore,
Crinibus in dorsum dimissis, lumine acuto, spacer 80
Dentibus imparibus, barba pro tempore rara,
Corpore procero, gracili tamen, ut quod ad arma
Non, quantas habuit vires, promitteret in se.
Hic (ut erat minime promptus sermonis, at audax)
‘Vos (ait), o Erebi reverenda potentia, nostras spacer 85
Exaudite preces, et (si mortalia nondum
Negligitis) vestram miseris mortalibus oro
Acceleretis opem. Medio iacet insula ponto.
Anglia ab indigenis dicta est, Britannia quondam
Et quae sic iterum dici desiderat. Olim spacer 90
Relligionis erat mater, nunc dira noverca est.
Olim orthodoxae fidei fuit anchora, sed nunc
Angulus haereseωn, σanctorum ergastulum, ut uno
Complectar breviter verbo, paene ipsa Gehenna.
Ex quo Wicklifius sua dogmata sparsit in orbe, spacer 95
Postque hunc Hieronymus Pragensis, et Hussius, et tunc
Zwinglius, et Papae infestissimus ille Lutherus.
Postque hos, sectarum turba intolerabilis orbem
Polluit, haud desunt reges qui gnaviter istos
Errones nutrire solent, et ab aspide dirum spacer 100
Vipera consilium capit. At (nisi spes mea fallat)
Non impune ferent. Per vos, per fata, per umbras
Per Stygiam (et si quid queat amplius esse) paludem
Iuro iterum atque iterum, me non desistere, donec
Huius ego sceleris vindictam plenius hausi. spacer 105
Rex Britonum, et coniux sibi chara, et regia proles,
Nobilitas, patriaeque patres, et gloria gentis
Tartareas omnes pariter mittentur ad umbras.
Hos non eripiet regalis pompa, nec aulae
Gloria praelustris, non auri splendor et ostri. spacer 110
Non sua tanta fides, non hos sapientia servet:
Ad Stygias inquam mittentur protinus undas.
Mutanda est regni facies: sus deque ferentur
Omnia, vos tantum coeptis molimine vestro
Aspirate meis, et si quid saevius istis spacer 115
Additis, id gratum est.’ Haec cum vomitasset, ab alto
Aeacus exurgens solio sic dicere coepit:
‘Quisquis es, unde venis? Vel quo te nomine digner,
Improbe, mortalis, sceleris fabricator iniqui,
Haud moror. Auxilium frustra petis, improbe, nostrum. spacer 120
Nos, quibus humani sceleris censura perennis
Arctius incumbit poenis cruciare nocentes,
Esse putas scelerum fautores? Galleris: aequum est
Ut sit flagitio iudex immunis ab omni,
Simplex corde, manu intactus, de lumine caecus, spacer 125
Quique nec invidia, nec amore recedat ab aequo.
Siccine apud miseros mortales vestra geruntur
Iudicia, ut cuiquam spes sit corrumpere posse
Iudicem, et a recta pretio precibusve minisve
Flectere posse via? Non sic agit Aeacus, id quod spacer 130
Tu bene perspicies citius, nisi coepta relinquas.
Tamne leve est regnum sorti proscribere, et uno
Magnates patriaeque patres extinguere flatu?
Regem, reginam, et sobolem extirpare favilla?
Gentibus externis in praedam tradere gentem? spacer 135
Idque a Christicolis? Quid quaeso saevius? immo
Quidnam adeo horrendum, vel tanto sanguine plenum
Turca potest? Sd perge, tuis erroribus istud
Innumeris animis regnum ditescit, iniqui
(Qualis es) imperium magni Plutonis adaugent.” red spacer 140
Dixit, et in tenebras subito se contulit. Alter
Inde referre pedem, quasi spe frustratus iniqua,
Coepit, et obstupuit concepta iIudicis ira.
Haec apud infernos qui sunt tractata ad amussim,
Nympha, tenes. Memores mihi, nympha, quod inde secutum est.” spacer 145

NYMPHA

“Mira mihi narras, et ego tibi mira vicissim
Narrabo, interea auscultes. Hic ille scelestus
Quem tu tam variis poteras describere signis,
Ecce Catesbaeus generosa stirpe profectus red blue
Nomen habet. Sceleris fuit hic faber improbus huius spacer 150
Quod tu (sed dubie veluti sub nubibus) urges.
Iste diu meditans regis regnique ruinam
Talibus hanc tentat gradibus. Locus est ubi leges blue
In malefactores patriae plerunque feruntur,
Huc rex, et princeps, regina ac aulica pompa, spacer 155
Huc proceres sanctique patres, et lumina legum,
Et generosorum numerus selectus ubique
Conventurus erat quinto Novembris. At Ille
Ut frustare queat quod rex intendit, ad istud
Flagitium implendum socios iunxit sibi tales, spacer 160
Qualis is ipse fuit. Ne detegat iste vel ille
Quod statuunt vigilant, et in alta silentia iurant.
Cuniculos primum subter penetralia terrae
(Idque latenter) agunt. Hoc non placet, altera mox est red
Aggredienda via, et non deest industria coeptis. spacer 165
Subter, ubi regni conventio magna sederet,
Cella obscura iacet, soli vix pervia, quaeque
A paucis perspecta fuit (nam sic latet intus).
Hic, inquam, hic (sed lingua tremit mihi caetera fari)
Pulvere sulphureo dolia implevere viginti spacer 170
Bisque octo, sparsimque locant, ut grandius inde
Eveniat damnum, quae, ne videantur, ubique
Fascibus obducunt ferroque, ut pondere pulvis
Obsistente suas geminaret in aethera vires.
Dumque ita praesentem minitantur cuncta ruinam, spacer 175
Et nihil in tantum facinus, nisi mittere flammam,
Defuit, ex scripto subolet regi esse propinquum
Tale nefas, sed qui, vel quando nescit. Ad ista
Exploranda aderant quidam e magnatibus, ast hi
Nil tale inveniunt, sine suspicione revertunt. spacer 180
Rex tamen, in cuius melior sententia mente est,
Hisce malis, teneris non inconsuetus ab annis,
Suspicit esse dolos, atque explorare vicissim
Cautius iniungit, num tormentarius illic
Pulvis ad exitium positus sit necne. Futuri spacer 185
Mens saepe est praesaga malim metuitque quod haud scit.
Iamque dies aderat, cum Rex et tota sequela
Ad Parlamentum (sic vulgo dicitur) irent.
Exploratores praeeunte in nocte silenter
Ad cellam accedunt, ubi Fauxius omnia ad unguem spacer 190
Aptaturus erat. Dii, dii, tam sedulus unquam
In re tam misere scelerata, tamque fidelis
Et constans sceleri, tamque imperterritus usquam
Ante fuit? Mea Musa stupet memorare quod ille
Intrepide fecit. Capitur, nihil inde movetur, spacer 195
Tunc veluti monstrum spectatu venit ad aulam. red
Non ideo pallet. Tunc coram rege locatur.
Non variat vultum, sed ubique, ac omnibus idem.
Ducitur ad turrim, sceleris non paenitet, immo
Infectum dolet esse nefas. Huic aenea frons est, spacer200
Ferrea mens, et cor adamantinum, ut hunc nihil horum
Molliat, aut trepidis quicquam compungat ab ausis.
Interea reliqui praerupta machina ab urbe
Veloces in rura volant. Ibi qualia possunt
Bella movent, brevis est pugna et victoria parva. spacer205
Ipse Cataesbaeus, duo Writhi, et Percius, isthac,
Qualiscunque fuit, pugna caeduntur, ut illi
Qui potius caedi mallent evadere legem
Quam pugnando capi, sic hos mens conscia terret.
Relliquiae, cum non possint obsistere, cedunt. spacer210
Nequitiamque suam confessi iusta subibant
Iudicia, et patriis convicti legibus altae
Proditionis habent leviores crimine paenas.
Nulla etenim tantum scelus aequat paena, nec uncus,
Nec rota, nec Siculi bos aeneus ille tyranni. spacer215
Nec fuit hic scelerum finis, nec meta malorum.
Hos fortasse furor temerarius egit in hoc se
Praecipitare nefas. Sed si quendam tibi narrem blue
Praecipuum, doctum, prudentem, relligiosum,
Huncque senem, titulis, studiis, gravitate, senecta, spacer220
Qui merito poterat reverendus episcopus esse,
Huncque reum sceleris, non tu mirabere? Sic se
Res habet. Est hominum quoddam genus ambitiosum
Regibus infestum, credentibus exitiale.
Nomine fictitio (sed vano more) ferunt se spacer225
Esse Iesuitas, et dulci nomine Iesu,
Quod sacrosanctum est, audent petulanter abuti.
Ordo novus, vanus, phantasticus, atque superbus,
Antea inauditus mundo, nam (vera fateri) red
Septenos decies vix dum duravit in annos. spacer230
Ordinis huius eras, Garnette, huiusque farinae.
Nam quis te gravior, sed quis sceleratior est te?
Externa specie quis relligiosior? At si
Respicias animum, quis seditiosior intus?
Quis melius scivit? Quis peius fecit? Ut annis, spacer235
Sic et flagitiis et seditione senescis.
Nam neque proditio sine te fuit ulla per annos
Ter senos, neque tu sine proditione, paratus
Semper ad exitium patriae minus actor at author,
Consilio non vi qui vero praecipit, et qui spacer240
Rem facit, in culpa sunt aeque. Tu latitando
Vulpem agis, ast alios cautus facis esse leones.
Sin quis hoc obiiciat non persuasisse, sed istud
Te tantum celasse nefas, respondeo, quisquis
Non prohibet facinus cum possit, suadet et urget. spacer245
Scilicet in regum causis reticentia saepe
Est crimen capitale. Salus nam principis est et
Regni prima salus. Perdant armenta bubulcum,
Pastoremve greges, vel tempestate carina
Nauclerum, nequeunt, non cuncta errare, perire. spacer250
Quanto quaeso magis sublato principe regnum?
Nec fuit hoc facinus tantum intercidere regem,
Sed sobolem regis: nec sic, sed tollere et ipsum
Imperium et regnum, nec tantum corpora, quin et,
Si poterant mactare animos, subitanea mors hoc spacer255
Quatenus efficeret. Proh numina, qualis abyssus
Et scelerum pelagus fuit hoc? Iam Gallica strages
Et Catilinaris iam coniuratio, caedes
Caesaris, et Britonum magnatibus illa ruina
Quam ferus Hengistus per fraudes intulit, haec et spacer260
Caetera quae peperit, vel quae producere possit
Mundus, in aspectu solis crudelia, dira,
Horrida, prae scelere hoc infando sunt nisi nugae.
Horum erat ambitio, reliquis fortasse scelestis
(Et facile credo) scelere hoc praecedere posse. red spacer265
Qualis erat quondam demens Herostratus, ille
Qui templum Ephesiae vastaverat igne Dianae.
Saepe angore animi petiit gens Anglica regem.
Qui stabilire suo constantem semine pacem
Possit, et auditis patriae clamoribus, ecce spacer270
Rex sine dissidio nobis datur. Isque nec anguis
Qui populum perdat, nec trabs Aesopicus, in quem blue
Plus aequo liceat populo praesumere. Nobis
Non Nero, non Otho, Galba aut Vitellius est rex,
Sed Constantinus, Traianus, et ille Iosias spacer275
Quem toties repetunt scripturae, relligiosus,
Templa Dei celebrans, et magnis sumptibus ornans.
Iusticiae custos, legum anchora, pacis asylum,
Ingenii, eloquii, doctrinae, dotibus auctus,
Corpore plus solito castus, plus mente benignus. spacer280
Quam fortasse iuvat, non hunc natura severum
Composuit, faelix quia nesciit esse tyrannus.
Munificus, largus, meritis benefacta rependens.
Esse hominem frugi non multum in principe tanto
Laudis habet, regi minus expedit esse tenacem. spacer285
Quid moror in paucis? Vix totum sufficit aevum
Egregias animi dotes depingere, ut aequum est.
Attamen hic utcunque diu fuit ante petitus
Huius gentis amor, vasti admiratio mundi,
Regibus exemplar reliquis (miserabile dictu) spacer290
In subitam proscriptus erat (proh numina) mortem.
Quid potuit peius fieri, si luxuriosus
Impius, indoctus, vecors foret, isque tyrannus?
Sed quid habent pro se tandem videamus, ad ista
Excusanda? Ferunt regem fortasse favorem spacer295
Promisisse suis. Sunt haec commenta, sed esto:
Et posito, si quis Titio promiserit ensem,
Interea Titius demens evadit, an ergo
Servandum est Titio promissum? Nil minus: haeres
Si patris exitium semel intentaverit, annon spacer300
Exhaeres fieri meruit? !uis denegat? Omne
Quicquid habent damnum, quod multum et saepe queruntur,
Provenit ex ipsis, nemo non laeditur a se.
Nam legem fecere sibi, quae fervida si sit,
Haud equidem mirum est, ex sulphure et igne creatur. spacer305
Dura nimis si sit, de ferro et fascibus ortum
Primum habuisse scias, sobolemque suam ambigit esse red
Legitimam, cum sic imitetur nata parentem.
Sed quid in hac causa princeps fraterque tenellus?
Quid regina parens, proceres patresque togati, spacer310
Promeruere, rogo? Princeps, cui debilis aetas
Invidiam minuit, cui vultus mitigat iram,
Cuius in aspectu regale et amabile quoddam
(Nescio quid) splendet vulgaribus altius, in quo
Maiestas et amor contendunt, plusne timeri spacer315
Plusve coli possit? Per se sic utraque praestant.
Quem quicunque videt, fuerit vel Turca vel Indus,
Hunc amat, et dotes plus quam pro aetate viriles
Admirando canit. Tamen ex nostratibus isti
Quos potius durus generavit Caucasus, illum spacer320
(Qualiscunque fuit vel re vel spe venerandus)
Igne perire volunt. Adde et dux Carolus infans
Innocuus (rapidum quamvis evaserit ignem)
Interimendus erat gladio, non parcitur aetas
Non genus, aut sexus, Nemesis furit undique flammis. spacer325
Ancillis regina suis stipata, choroque
Splendida faemineo, formosa, heroica, plures
Ne pariat, pereat decretum est. Denique gentis
Magnates, quoniam sceleri pro viribus obstant,
Et quia sunt regi (ut par est) regnoque fideles, spacer330
Odere, et paenis quas possunt omnibus illos
Excruciare student ad mortem, et (si queat) ultra.
Nec sic desistunt quin patres ter venerandos
Iuris et humani et divini culmina, dirae
Devovere neci, primos quia crimina paenis spacer335
Castigare solent, reliquos, quia schisimata vana,
Fictitias nugas, et dogmata falsa refellunt.
Haec et plura mali meditantur, at omnia frustra.
Quae quia iam pridem calamo felice perinde ac
Sive in proposito stabant, sive acta fuerunt, spacer340
A capite ad calcem graphice scribuntur, ab illo
Cuius et intererat scire haec perfectius, et quo
Non poterat quisquam limatius ista referre,
Ne longus videar, causa brevitatis omitto.
At magis horrendum sol nunquam viderit aut quod spacer345
(Ut verum fatear) propius pervenit ad actum. red
Sed regum dominus regem regnumque tuetur.
Quod statuunt homines, avertunt numina. Vanum
Consilium est hominum, quod non Deus ipse secundat.
In caput ecce suum sceleris censura revertit, spacer350
Authores repetitque nefas, qui perdere flammis
Sperabant alios, perierunt ignibus ipsi.
Quique exspectabant volitare per aethera membra
Nobilium, caesi membratim corpora nunc stant,
Non ubi promisit sua spes, sed in aethere, corvis spacer355
Esca, loci faetor, vani spectacula vulgi.
Quique adeo ardebant patrias subvertere leges red
Lege luunt paenas (non quas meruere fatebor)
Sed quas ex voluit mitis, quasque exigit usus.
Η δὲ κακὴ βουλὴ τῷ βουλεύσαντι κακίστη.” blue spacer360

CADVALLADRI UMBRA

“Haeccine relligio est Romana, occidere reges?
Officium populi seducere? Prodere gentes?
Vocibus aequivocis verum deludere? Quantum, blue
Roma, recessisti a temet? Tu norma fuisti
Exemplarque aliis quondam regionibus, almae spacer365
Iustitiae, fidei, pietatis, relligionis.
Nunc scelerum sentina iaces, et caedibus orbem
Polluis, haec equidem vestrae sunt ambitionis
Semina, quae nimium caecata cupidine vana
Illiciti quaestus, neque ius, neque fas, nec honestum spacer370
Respicit, at nullis consistens finibus aequi
In patriae vertit communem cuncta ruinam.
Sicne Iesuitae persuadent? Sicne pupillos
Moribus instituunt? His Romanista diebus
Vix dici meruit, patriae nisi proditor audet spacer375
Esse suae. Fidei sedem scelus occupat, et quod
Persuasum est aliis quondam, nunc cogitur, ac si
Relligio quae corda ligat, quae pectora format,
Iam nisi larva doli, vel serva tyrannidis esset. red
Quisque suas partes velit amplificare libenter, spacer380
Esto, sed id precibus, non vi, nec sanguine fiat.
O quam degenerem te praebes, Roma! Senatus
Temporibus priscis profugum, qui caedere Pyrrhum
Obtulerat, Pyrrho licet hosti, ex urbe remittunt
Compedibus vinctum. Postquam Pharsalica pugna blue spacer385
Niliacas victum Pompeium extrusit ad oras,
Hunc ibi quaerentem auxilium transfodit Achillas,
Et caput occisi (nam Caesaris inde favorem
Impius ambivit) praesentat Caesari. At ille,
Dedignans tam vile nefas utcunque probare, spacer390
Protinus e medio tolli mandavit Achillam.
Mitto Apophroditum qui sustulit ense Neronem
Humani generis monstrum licet, atque tyrannum
Et condemnatum furcis de more vetusto.
Idque licet precibus faceret iussuque Neronis, spacer395
Cum tamen id fecisse palam se iactitat, illum
(Quam primum id sciret) mulctavit morte senatus.
Haec antiqua fuit virtus et gloria Romae.
Quam vos dissimiles? Hoc si fecere profani,
Quid vos Christicolae? Sique ipsis hostibus illi, spacer400
Quid vos principibus vestris debetis? At olim
Aurea praecessit, nunc aenea deficit aetas.
Iam nihil in templo nisi Simonia vagatur:
Nil nisi frigescens nimium, nimiumve calescens
Schisma, fidem satis est tantum praetendere, vita spacer405
Qualiscunque tibi fuerit. Si pergis ad aulam,
Regnat ibi ambitio, gula, livor, factio, luxus
Gratia adulandi, quin mendicatio et illic blue
In pretio est. Nempe is, cui mendicare molestum est,
Aulicus esse nequit, vel non sibi commodus. Ipsa spacer410
Nobilitas quaestum nimium venatur, honorem
Negligit: at nequeunt uno consistere vilis
Quaestus honorque loco. Nunquid sine crimine credis red
Iudiciale forum reliquis fore sanctius? Ah non:
Iustitiae sedes facta est vaenalis. An ergo spacer415
Iustitiam incolumem quisquam fore speret? In ovo
Quod putret, magis in pullo putrescit. Ab isto
Fonte fluunt rixae, lis, et violentia, quisque ut
Ditior est, litem sic confidentius urget.
Nunc iniecta mora est, ut litis pondere fessi spacer420
Discedant inopes. Nunc festinatio parte
Altera inaudita damno est. ita causa potentum
Praevalet aere dato, languescit causa minorum.
Hinc tandem ad cives oculi vertantur et urbes, blue
Hic nihil est nisi fraus, periuria, faenora, scorta, spacer425
Insidiae, ebrietas, luxus, petulantia, apud quos
Fraudare est sapere, et sapere est insania. Vile red
Id genus est hominum, cum nil sapiat nisi quaestum.
In summa, est totus scelerum nisi sarcina mundus.
Hic spoliant hostes, iugulant hic nocte latrones. spacer430
Hic atheus sacrum trahit in ludibria verbum.
Hic pater insidias soboli, sobolesque parenti
Tendit, ad interitum mundus declinat, ut hic est
Cernere, et a pravis ad turpius omnia vergunt.
Ergo quid hic rebus sic existentibus ultra spacer435
Commoror? Ad Stygias multo mihi tutius aedes
Vivitur. Ergo vale, mihi iam discedere fas sit.
Hanc mihi, nympha peto veniam, tibi doque vicissim.”
Dixit, et umbrosum rursus descendit ad Orcum.

43. AUTHOR AD LIBRUM blue

Hic neque Delphinum silvis, nec fluctibus aprum
spacer Pingo, sed, ut fuerant singula gesta, cano.
Ne videar vanus, verba ambitiosa recidi,
spacer Historiam vere tradere cura fuit.
Ut neque me taxet praesens aevumve futurum. spacer5
spacerLectorem penes est credere necne fides.
Vade, nec horrescas quocunque vagaris in orbem. red
spacerForte superstes eris, me moriente, liber.
Nec metuas, de te quid dixerit iste, vel ille, red
spacerArbitrii dominus stat sibi quisque sui. spacer10
Attamen (ut poteris) vanos fuge, quaere modestos.
spacerHic amat, hic forsan spernit, uterque legat.
Ut prosis aliis labor est, non ut tibi prosint:
spacerNeglige te, tibi sit cura placere aliis.

Perge ad Apologiam