TEXTUAL NOTES
85 Et ultricia ante alterationem 
96 causa113 exigut121 edocta156 reputat semet ante alt. 189 nonnullo potius legendum? 207 Ambio alt. in Ambibio214 Calor luce ante alt.217 An potius imbre vincimus []iquo moras ante alterationem223 Anglae278 vindex iustus et victor potens ante alterationem303 Resistat310 Navales312 Tethis 322 pugnatur Deo 322 post hunc v. delevit auctor:
Secumque praeceps gurgite irato trahit
Boum labores, nemora, funestum sibi
Populatus iter, aut rupe praerupta sedet
Sonitumque vasti fluminis pastor stupet
338 gemiscit anxio fertur gradu ante alterationem | post hunc v. delevit auctor:
Ebrius misera, dubia vestigia locat
Qui transtra iamiam noverat firmo pede
Percursitare, veniam clamat simul
Dirasque miscet, nescius vota accinit
Iterumque vota damnat, acclerat necem,
Fatum retardat, certus incertus mori.
339 Nos alt. in sic350 (descriptio actionis) ACTUS I, SCAENA VI deletum362 nobilans (u. v.) alt. in laureus363 praemia alt. in devictis 365 nescioquid illegibile alt. in immiti, sed immitis legendum 405 dabitur alt. in exteris 406 Primo occuparet alt. in Dabitur cruenta 432 Non salus salvos potest alt. in Ipsa vix salvos salus: vide Introductionem 435 sedem alt. in suam 516 Regente521 Sic substituit auctor: ms. habuit ante alterationem:
Virtutis ecce pugiles paria pares
Queis nulla forsan secula tulerant viros
523 insulae alt. in Angliae546 sic substituit auctor: ms. habuit ante alterationem:
Et vota puro recta per coelum halitu
Sinu recondunt: praeviam spirant sui
Amoris auram: serta quae redolent comis
Dicata vestris, cignite ergo tempora
Nunquam caduca lauro et aevi nescia.
II.ii index loquentium IOANNES MORUS alt. in NORRICIUS 548 Gerit Ioannes vultum alt. in Norricius vultum manu | pectore alt. in sinu555 manu geris alt. in gestas manu 558 sic substituit auctor: ms. habuit ante alterationem:
Abundat aula: vultus impura induit
Adultera piae coniugis, picto trahit
Fulgore corda principum et claros agit
De te triumphos, Castitas, sanctos premit
Larvata ritus perfidia. Sumit probi
Sacrilegus ora praesulis, mitis ferox
Sicarius, quas non Avaritia capit
Formas? Ut aciem fallat incautum fuco
Linitur omni, quamlibet speciem rapit
Et utinam semper vitia velati tegant
Scelerumque pudeat: detrahet vereor brevi
II.3 3 alt. ab auctore in 5571 Mori alt. in tuam571 More alt. in Norrice578 sentite alt. in spectat592 - 600 add. auctor in margine 605 picta alt. in caeca608 sentit alt. in ferit609 posse alt. in rutilas635 - 38 add. auctor in margine 639 Calumniam similem arbor admittit: feras ante alterationem640 proteget alt. in refovet 644 sensum alt. in mentem | affertur boni alt. in et pietas ferat646 spiritus cuius scatet alt. in indoles dulces sapit647 suavitatem alt. in lenitatem 652 Laqueatus insons, temporis ratio, favor ante alterationem 656 lacessit657 Implementa corr. in Emplementa (sic)671 sq. add. auctor in margine 675 sic substituit auctor: ms. habuit ante alterationem:
Conquestus hodie: sed breviter, uti solet,
Tractare nobiscum, insecutum displicet
Omen fateor. Abiere comites, deseror.
676 sq. sic substituit auctor; ms. habuit ante alterationem:
Hoc video quare derelictum hospes monet.
Graviter, pie, scienter, et amice satis.
685 - 92 sic substituit auctor; ms. habuit ante:
Observat ortum si qua, vel faciem inficit
Solis cadentis macula: concordes tulit
Radios recedens, parte an altera Notum
Et altera boream vocet: tectus medius
Spectantium oculos languenti fereat.
Gracilive cornu luna consurgat, iubar
Num clara spargat lucidum, an ventos rubens
Pallens an imbres nuntiet? Num quae mare
Tumore venti signa concepti dedit
Et aestuanti status humanus mari
Simillimque: [sic] Sed certa praecurrunt maris
Indicia motus: statui humano negat
Indicia certa cuncta qui versat Deus,
Et hoc benigne, ut reliqua, sollicitis gravis
Mortalibus minuitur cura: sperabit timens
Nescire fata dum licet misero sua.
Quodcunque nobis imminet, solum hoc caput
Feriat, familiae parcat, et parcat patri
Periisse dum illi supererunt totus negar.
706 aerem hanc et hoc solum ante alterationem 735 (marg.) Intrat Tho: Morus et Bonuisius ante alterationem II.v novam scaenam add. auctor 746 Verum alt. in Miser749 - 57 sic substituit auctor: ms. habuit ante alterationem:
MOR. Huc unde, Bonuise?
BON.
Si novimus, recte Morum auxilium feret
Hac spe furentem iussimus duci Morus
Ubi reperiret, tacitus observo. Mori
Iam vota virtusque nequeant opum dare.
Desperet ille strenue.
766 vox alt. in reus809 favor alt. in furor816 Quid822 illam891 talia alt. in tuus 891 sq. sic substituit auctor: ms. habuit ante:
Petit magistratus obigi iniquum seni.
921 Quisque alt. in Quisquis1009 post hunc v. delevit auctor:
Damnata iurare imperant, non est satis.
Asserere ficta, falsa, simulata, impia,
Nisi et manus admolior, Norfolcius
Spectator adstat et feret, tutissimum est
Urgere factis inscium averti malum.
1021 debitae1038 Quod fulminandum iustius dabitur scelus? ante alterationem1041 Hunc ante alterationem 1045 post hunc v. delevit auctor:
Hoc scandalum cunctis datum mortalibus
Sero licet sit, vindica tantum nefas.
1051 sic substituit auctor: habuit ms. ante alterationem:
Detrahere, regem quid sit opponere Deo
Opponit ille detrahere quisquis docet,
Et posse quod non posse vult, per quem potest
Quodcumque poterit. Ducite &c.
1053 sic substituit auctor: habuit ms. ante alterationem:
Praeferre placitis. certus ad turrim necis
Etiam apparatae propero, non multum mihi
Superest diei: lucis et vitae artifex
Largire clarum vespere,
Quo vita nusquam desinat
Set [sic] praemium mortis sacrae
Perennis instet gloria.
1069 ferat ante alterationem 1071 Spondebit ante mutation 1083 Excluditur ante alterationem1084 fallent alt. in cadent | post hunc v. delevit auctor:
Et gaudia umbra citius aestiva fluent.
At posteris aderit pudor, vobis dolor,
Merces laborum aeternus; hoc Norfolcius
Praevidet et haeret? Proxmus vincit timor
Princeps iniquus, summe misericors Deus.
Hic pronus ad veniam, illius praeceps furor.
1087 creat alt. in tulit 1090 illa fit quicquid placet alt. in fastubus quibus tumet1091 Illinc alt. in Dulces1093 illa qui propius stetit alt. in intus aciem at dirigens 1094 venit alt. in feret 1110 - 14 sic substituit auctor: habuit ms. ante alterationem:
Genus vocari, perfidum iuste potest:
Privata damno publico crescit domus,
Mercede cuncta librat, exitium lues
Et aura regni pestibus, auro nefas
Mercatur, auro vendit impune fidem.
Corruptus auro prodidit coelum, Deum.
Sed faeminam auro proximo mundo malum
Praetereo tacitus: regnat Henricus: malis
Subducere satis sit tibi temet, puer.
Dic instrumenti cantibus meis sonus
Aptetur. Italum canto quem misit patri
Amicus ille, fallet innocuum melos
Quae fallit horam plurimos. (Cantat.)
1115 - 23 sic substituit auctor: habuit ms. ante:
Quemcumque virtus sancta, quem pietas iuvat,
Religio, superum cura, reverentia, timor
Hinc fugere properet: nullus hic bono locus,
Ulterior ira nunc tyrannorum effera
Cedit priorum irrisa, dicantur pia
Diocletiani tempora: tragaedae furor
Neronis hodierno paria nunc dedit
Spectacula sceleri. Roma nunc laudet scelus
Quodcunque passa gemuit, et dicat leve.
1123 post hunc v. delevit auctor:
IOAN. Quid iste monstri portat? Effare inclytum
Londinium regem sedes, regni decus
Facinore, monstra gentium quo aeque refer,
1131 - 43 sic substituit auctor: habuit ms. ante:
Per spatia late plena proferunt viri
Pietate clari, quicunque venerandi ordinis
Professione sacri ac insigni domo
Sui instituti Carthusianum vocat.
Ad carcerem olim inde nunc rapti ad crucem
Supplicia subituri solent quae laesae reis
Inferre maiestatis; illaesa fide
Solum nocentes: parte ab alterea eminet
Forestus appensus Katharinae in sacris
Fidelis, alta fune demissus trabe
Semianimis ardet, nobilis imago, rogum
Praevere servo cernitur domini nefas:
1145 Intrant alt. in Fremunt. 1146 sic substituit auctor: habuit ms. ante:
Et iure talia mandat Henricus; rosas
Hoc pollui vult scelere quas geminas gerit?
1152 - 60 sic substituit auctor: habuit ms. ante:
Munera, litavit ista Bolenae furens
Amore foeminae perditae quantas dabit
Strages, quibus praeludit istis
IOAN.
Pater? Quid ordinis alii summi ferunt
Vel somnolenti?
NUNT.
Popularis haec certe ferunt quoque modo
Roffensis ipse proximae claudi leges
Custodia arcta dicitur clausus Morus.
1165 post hunc v. delevit auctor:
Sit pius et ipsi et filio summum decus:
Morietur, ipse filium caesus premet.
Vivat, perita sceptra moderetur manu
Et arte fallat scelera: sed fiet nocens,
Foedabit ete nomen arte damnanda, et genus;
1169 post hunc v. delevit auctor:
Quaecumque poterit vita tolerari tuis
Indulta: cuicumque vita fugienda impie
Quae sustinetur haec premor: volo patrem
Vitio carentem: non potes.
1174 post hunc v. delevit auctor:
IOAN. Solamon [sic] unus ille sedamen mali
Forsan futurs publici, vivat, iacens
Quem patria solum spectet, ut speret, bene.
Tutetur arte qua potest vitam: bene,
Sed si bona vitam arte tutari potest,
1176 Atterare ante alterationem1178 Mersus natabit ante alterationem 1181 Rumnaea flores perdet, et Gaddus suam ante alterationem 1182 Nemorosus umbras ante alterationem1183 - 88sic auctor, sed prius ms. hos vv. Ioanni tribuit cum directione actionis accipit litteras et legit1195 post hunc v. delevit auctor:
In servitutem summa qui perdit cadit,
Nec servitute tutus. Extremum ferit
Regalis ira quem ferit; vitae est brevis
Quem sceptra susceptum premunt, rarus suo
Senuit in agro, regia quem pepulit: Morum
1196 Pepulit alt. in O fata! 1197 eant alt. in pereant1198 quae nititur vobis (u. v.) alt. in inanis et fragilis| post hunc v. delevit auctor:
Non indigentes ambiens, firmos iuvans
Et subsidentes opprimens, premat, gravet,
Congerat in istud quicquid est molis caput
Invidia. quicquid audet ingerere placet,
Vos provocare, perfidi procere, cohors
Ingrata; perdidistis vosmet Morum
Cum prodidistis. Aula fert utero scelus
Infame, cum non aequa feret praesentiam
Aequam bonorum: parturiit orbis videt,
Et appetitus fraudibus cernit polus
1204 at add. auctor 1207 post hunc v. delevit auctor:
Affectionum mole: quam duram caro
Et sanguis in te exercet imperium potens!
Quam te fefellit experiris. Discute
Dominos molestos, tempus et ratio iubet
Momenta rerum lubrica: vel aedes subi,
1219 post hunc v. delevit auctor:
Non criminentur quibus honestatem libet
Calumniari; nostra quae gessit tenens
Clavum potestatus, innocens posuit, utinam
Et innocentes ponerent, qui nunc gerunt.
Restat perardua; est mari absorptus prope,
Sed applicatus littori moneo; pius
Aula exeo: tenet aula quam paucos pios.(Sic alt. in Et, habent alt. in gerunt, Difficile ponent sic alt. in Restat perardua)
1237 post hunc v. delevit auctor:
MOR. Obtemperare didicimus, tenue cape
Corpus et mutile, serviit regi tamen
Fideliter, non quaero quare, non queror
Quod sim capi iussus: potestis hoc meo
Regi referre. Corpus et vitam Morus
Debere se regi fatetur, sed nihil
Debere legi, innocens semper fuit,
Testante rege: si queat fieri date
Brevem moram memetque concedite mihi
Dum pauca mecum reputem.
MIN.
Concedimus: sed interim nullus cave
Tecum colloquia misceat, sic rex velit. Secedunt ministri.
MOR. Quid, anime, titubas? Sensus accenditur iners,
Consilia turbat toties excussus timor?
Redivivus iterum pectus oppugnat dolor
Amorque patriae? Mollis affectus redit
Et cedit ultro mentis immotae vigor.
Pudet fateri, conqueri possim, aetheera
Planctu lacescere [sic] , ore plebeio sonos
Vix efferendos fredere: ego iuvenem modo
Redarguebam patris afflicti necem
Quod imminentem horruerit: ecce idem ego
Gravis reprehensor iuvenis horreo, caput
Canicie multa non satis firmum tremit,
Et mortis afflatu quatitur hominum levis
Sapientia minimique ponderis solet
Errare semper, error est; vulgi mihi
Sapientis error indidit nomen. Virum
Dixero fortem; frigidus primo coit
Aditu pericli sanguis: hoc pectus malis
Renueret opponi. Hoc caput in arctis dare
Consilia nollet rebus, inspidium fugit
Et vis et animus, premimur, arctamur. Deus
Succurrere, qui servo salus infimo potes.
1238 turbida aut pilo caput ante alterationem1241 decoris ante alterationem1242 Fulgore splendent. Dic, amice, cuius est ante alterationem, sed auctor dic amice, cuius est reliquit tanquam versum incompletum1243 Dic amice . . . caetera loquitur designata ad deletionem, sed, his vv. omissis, 1247 sq. omni sensu carent 1246 Et splendor oris et viri virtus ante alterationem 1248 et suppl. auctor1249 sq. sic substituit auctor: habuit ms. ante:
Roffensis: Unus esse temporibus malis,
Sub rege duro, ausus est quod erat bonus.
Honore Morus inferior ut eundem bibat
Largire calicem vita innoxia vetat.
1273 Tu1352 sepius1391 tamen alt. in probam1400 fidelis 1410 principis1411 principi1429 post hunc v. delevit auctor:
Quid uterque posset dirus invenit furor
Et modo sacrato capite quae trinam gerit
Fides coronam triste iudicium subit,
Cervice nuda constituit, inter sacrum
Saxumque posita, capite demisso necis
Lethale spirat vulnus. O munde arbiter,
Adone dura fata dispensas manu?
1448 3 post hunc v. delevit auctor:
Vel cum procellae maria venturae minas
Primo notarent murmure, ad totum fuit
Movenda littus prora, dum valida feri
Animata ventis ira mitescat freti.
Nunc lacera ventos inter et mare
Rei carina publicae totis hiat
Costis, et undas latere crudelis bibit.
1449 4 Et ante alterationem1450 Spes sarciendae puppis haud ulla superest ante alterationem 1460 post hunc v. delevit auctor:
Quo masculorum solitus mininus vigor?
Non adeo levibus opprimi quondam mini
Iuvenilis ardor potuit, et vigor animi.
1462 iuvenis ante alterationem 1466 rex add. auctor 1467 iaceat alt. in violet 1468 carbonarius alt. in Cromwellius1469 post hunc v. delevit auctor:
Regalis aurae gaudeat flatu impudens
Oxoniensi rabula emissus schola
1470 post hunc v. delevit auctor:
Bibat, voret, amet, aestuet, mactet, furat,
Turpi volutus criminum caeno, suis
Pinguescat instar, Veneris et Bacchi sacer
Sanctusque porcus. Tollat insontes, nece
1472 fidei1493 post hunc v. delevit auctor:
Si quando arena provolat in Olympica
Citatus axis, frustra anhelantes equos
Auriga lora contrahens retorqueat.
Nam praemii avidus quadrupes praeceps ruit
Donec per armos niveus exundans liquor
Exhalet omnem cordis indomiti impetum,
Haud secus amoris igne vesano aestuans,
Iraeque adustus fervida Henricus face,
Consilii habenas respuens nescit regi.
Ferat hunc furorem, redeat irato quies
Animo, et tenebris redeat expulsis dies.
1493 Tum sarciemus ante alterationem, antecedente vers. (nunc illegibili) deleto 1511 periculo ante corr. 1517 suo referat ante alterationem 1559 propia1583 sic ille: causa par est, ubi sensus par est 1585 AUD. ante alterationem 1602 post hunc v. auctor delevit:
At te familia moveat, et nati indoles
Immitis illum perdis? Ut mittam gregem
Sobolis inermem sexus alterius, quibus
Luctus, miserias congeris? Natum sinis
Talem perire? Durus es: Cogis, pater
Et vis vocari, pudeat insontum et tuum
Sic perdidisse. Transgreditur amor
1625 solus alt. in quaeris1626 iura alt. in testis1627 Quod si negaris ipse, nec testes roga ante alterationem1628 Nec ante alterationem1631 rogito alt. in agitur1632 sq. sic substituit auctor: habuit ms. ante:
Quod perduellis voce fit Morus sua
Apparet, equid aliter his proceres putant.
1636 - 42 (Dixisse nollem) designata ad deletionem: vid. Introductionem1667 aequam alt. in ecquid1669 - 1700 designata ad deletionem: vid. Introductionem 1689 - 91 sic substituit auctor: habuit ms. ante:
Nunc saecula decem quinque volvuntur super
Mitrata de quo Roma mitrates regis;
Omnemque sectis liberat gentem impiis
1704 Ut arte ante alterationem1734 sic substituit auctor: habuit ms. ante:
Fiatis ut tales rogo supplex Deum
Nobisque in actus opto consessum simul.
1744 bono alt. in piis 1766 Morti1798 Sortem, misericors inter haec numquam sinus ante alterationem 1809 sic substituit auctor: ms. habuit ante alterationem:
Impune fundere, nec licet miseris opem
Sperare, tacitae subiacent poenis preces,
Misero rigare non licet fletu genas,
Non provocatum scelere numen conqueri.
Roffensis illo crimine extinctus iacet,
Illo Forestus. Ordinum primi iacent
Illo sarcrorum: [sic] nostra miseriae quota est
Pars publicae? Cecidit pater eodem meus,
Cecidisse nec se sentit. Inseritur polo
Aeterna nomen inter aeternos manus
Conscripsit ille civium caeli chorus,
Triumphus illum me gravis luctus manet:
Commune cum republica pondus premit,
Et urget humeros: ferte, durate, ultima
Officia vires reddite abeunti patri:
His persolutis fata properata mihimet
Querela nulla sistet, impediet meo
Nunquam profusus ore votorum sonus:
Non est perempto patre quod caelum rogem,
Si non parentis manibus iungi rogem.
1810 iunctus alt. in comes1812 Ante hoc v. habuit ms. IOAN. Hoc obtinendi filio mentem obtine, postea deletum1828 post hunc v. delevit auctor Homuncio gyaris brevibus et dignus cruce. 1848 post hunc v. delevit auctor:
IOAN. Ad genua nato pateat accessus patris,
O me paterna signet et largae manus
Benedictionis symbolum fronti imprimat.
MOR. Benedicat illud filio, cuius hodie
Imbuimus aras numen: at fletu madent
Genae Ioannes, nempe amoris lachrimae,
Aut non pacerent; osset has pater tibi
Effundere libens, prohibete exundans sinu
Laetitia pleno, sed premo: fili, vale,
Deo fidelis esto; sis curae Deo
Familia curae nostra sit tibi, vale.
SATELLES Recede, nimium natus amplexu patri
Adhaeret arcto, longa rumpantur, vetat
Colloquia longiora iustitiae rigor.
IOAN. Separate, nexus rumpite immiti manu:
Inferte vim complexibus sanctis: dolor,
Dolor nil addit. O meus pater, vale.
1855 sic derelictus haret? ante alterationem 1856 post hunc v. delevit auctor:
Illud sub ictu mortis est missum caput
Quod lege nulla mortis extinctum cadet:
Peritura nunquam fama celebrabit Morum,
Aeternitati nomen asservit manus:
Anglia peritam sensit, Ausonia piam
Laudat, potentem Teuto debacchans tremit:
Anglia honores tribuit, Ausonia polo
Dicet receptam, Teuto damnabit suam
Lutherus ipse, dirutam Moro haeresim.
1917 Intrat Cromwellus script. marg., auctor delevit | Scena 5a Henricus, Umbrae, Scena 6a Henricus, Cromwellus script. marg. ab auctore 1956 clemens1959 4 patri2006 aurifiace2013 aliqua2020 regida2028 sic substituit auctor: ms. habuit ante alterationem:
In manus artus integri: hos atrox iubet
Iudex secari
2029 pium alt. in Moro2031 lavet alt. in piis2032 sq. sic substituit auctor: ms. habuit ante alterationem:
Fletu, deinde quod dedit rex cespite
Vili tegatur, ultra non veto, profundite
Lachrimas ocelli
2034 et add. alt.2039 prima alt. in summa2040 cum add. alt. 2043 sic substituit auctor: ms. habuit ante alterationem:
Eloquia sensus flecteret, sensus novos
Gentes doceres exteras veros, [sic], pios
Moderata durant diximus: summus Mori
Sic temperatus nesciet fines honor.
Acerba sors derisit, et veros docet,
Et temperatos subiici falces sibi.
Nunc desolatio maesta desertos lares
Oberrat, ora nostra declinat, fugit,
Et triste civis omen occursum vocat.
Evanuit splendor, tuos nigris tegit
Mors tua tenebris, augeantur hae, satis
Nondum latemus fletibus solis vacem,
Unus, paternum corpus exanime, placet.
Comes adhaerebo, hoc vivat crebro habitu
Fovere: vultus hoc iuvat: vultus ubi
Radiatus ille? Haec mihi, vultus tenax
Negat verendos, membra qui capiti negat
Deceptus iterum, sortis ego ludis: caput
Subtraxit illa muneri; regis fidem
Appello: periit, similis est Moro, fides
Truncata: totus inmeos luctus pater
Non venit, illa est rapta, quae notis patrem
Pars indicaret sorta: sed certus satis
Emortua ampletor [sic] membra truncati patris,
Nec hinc revellar. O meo fletu pater
Non irrigandus totus: admittant manus
Non colla; periere: manus admittat mihi
Exosculata spiritus lassi halitus.
CHORUS Remitte luctus, tempus est ille super
Longum, rigenti morte genitori tuo
Nunc tumulo conde corpus, indulsit satis
Dolor querelis, cedat officio pius.
IOAN. Recludite domum mortis, aperitur avida
Telluris alvus: fidus hic cespes mea
Deposita servet: ille de caelis aqua
Nin indigebit defluens humor oculis
Piis rigabit rore perpetuo pium.
Quiesce sancte genitor: insonti leve
Visum est securis pondus: insonti levis
Quaecunque tellus incubat. nobis grave
Urgebit animos pondus orbatis tui.
Tu devianti solitus errores ioco
Detegere suavi, tu reluctantem utili
Normae viventem flexibus prudens piis
Revocare solitus caecus, orbatus, ducem
Ecquando flere desinam? Fletus date
Oculi, sepultum lumen hic vestrum lacet.
Ecquando flere desinam? Angligenae, date
Fletus; sempultum lumen hic vestrum iacet. Audita musica.
Caeleste festis excpit Morum sonus
Agmen. Querelis terra vel modos meis Iterum musica.
Harmonicos miscet querela? Luctus docete
Inire numeros: Voce quin canes modos
Dum lumina lacrimis modum et numerum negant. [