Tessera caerulea - commentariolum. Tessera rubicunda - nota textualis. Tessera viridis - translatio    

[164] Hi elate nefarii, qui scelere pasti, etiam oculos suos conspectu cadaverum nostrorum pascere in animo habuerunt. Cum enim non erant illi columbae sed corvi, minime mirum sit quod cadavera sint sequuti. Nunc autem divini numinis providentia factum est ut illorum membra aves carnivoras pascant, nisi forte Deo maledictione, peccati putor, et criminis horror omnibus Dei creaturis fastidium pariat, ut etiam vel intueri abhorreant.
[165] Ille idem subdolus serpens, qui fallaci esca scientiae boni et mali Evam ad peccandum seduxit, horum nonnullos proculdubio induxit alacrius discrimen subire spe arrepta ut angeli in hac vita haberentur (si ex voto res succederet) vel martyres in alia, si contra caderet. Ex perspicuis autem confessionibus constat quod eadem ipsa nocte qua pulvis fulminalis execrandum effectum producturus erat, aut rationis lumine, aut vexationis horrore, aut revelationis potentia Robertus Wintero in somno observabantur spectra, videlicet vultus coniuratorum et immanissimorum illorum proditorum qui in hac tragoedia sanguinaria actum erant, tam lurida, tartarea, funesta et horrida specie ut potius malum genium qui Bruto ante Pharsalicam pugnam comparavit, aut Hectoris faciem quae Andromachae visa fuerit, aut ipsorum capita in fastigio domus Parlamentariae palis affixa prae se tulerint, quam illam beatitudinis speciem quam malesanis cogitationibus plus nimo sibi adblandientes efformaverant. Etenim non solum verum est quod Deus, ut est apud Iobum, terret per somnia, et per visiones horrorem concutit, sed etiam illud e Sapientiae libro nunquam fallat, quod cum timida sit nequitia dat testimonium condemnationis, et semper praesumit saeva perturbata conscientia.
[166] Dum solertissimi in hac coniuratione, detectione per dignissimum illum baronem facta, consilia sociare coeperunt, et in incerto fluctuantes quo se converterent, cum rege Babylonis (ut est apud prophetam) steterunt in bivio quaerentes divinationem. Alii haesitarunt, alii securitatem promiserunt, alii sperarunt, alii desperarunt, singuli autem in hanc sententiam abierunt, quod si Percius eorum emissarius (qui ut corvus emissus ad explorandum quacunque poterat ratione an aliquid de ipsorum machinatione innotuisset), malus nuntius rediret navem illico apparandam esse qua ex insula traiicerent.
[167] Deus enim tam spissam erroris et haesitationis nebulam eorum oculis obduxit ut nullam se expediendi rationem invenire potuerint, et eorum augur Percius reversus dubitationes et scrupulos iniectos tollendo spei intermorienti animam ita reddidit, ut consilium navis apparandae supine proiiceretur, et illi terrori suo ad poenam luendam reliquerentur.. Deus etenim, quo primam navem a Noah construi iussit ad octo illas animas fideles, puras et selectas conservandas, quae mundum desperationis vorticibus per peccatum demersum renovarent, noluit ut aliqua eiusmodi navis has octo infideles, impuras et execrandas animas conservaret, quae animo destinaverant hunc microcosmum orbis Anglici funditus subruere, qui toties et tam potenter sub umbra alarum suarum ille benignissime protexerat.
[168] Ut Ioab osculatus est Abner dum gladiolo transfigeret, Ieasabel ieiunium indixit cum Naabothi iugulum praecideret, et Iudas Servatorem osculatus cum Phariseis proditurus erat, ita Percius bipedum nequissimus et scelere ante alios immanior omnes, devote prae se tulit Beatae Virginis imaginem exosculari, postquam ordines regni in altum efflando, regem sacrum aeterni filii typum e medio tollere fidem coniuratis obstrinxisset. Deus autem qui voluit universis ob oculos proponere quantum aberat ut mater eius beatissima faveret et foveret proditores, qui se regi eius vicem gerenti opponendo ab ipso desciscunt, hanc hypocrisim ea macula inussit quae sit in admonitionem perpetuam apertis et bonis qui ex infirmitate cum res set foedissima, ementitia pietatis specie saepenumero in fraudem illiciuntur, ut in ipso Beatae Virginis dei festo (cuius imaginem Percius ita amplexabatur), qui usque ad mundi consummationem celebrabit memoriam incarnationis Christi, quem per regis latera proditores petebant, sancitum et decretum fuit authoritate Parlamentaria de monstris illis penitus extinguendis quae sine cuiuspiam ex Parliamentario consessu suffragio universos Parlamenti ordines simul semelque extinguere decreverant.
[169] Quod ad scopum, Garnete, tuum, qui ad accelerandam plurimorum innocentium stragem, hymnum illum antiquum in festo omnium Sanctorum cantitari solitum adhibuistis,

Gentem auferte perfidam
Credentium de finibus etc.

Deus ille optimus maximus, qui improborum labores et preces vitio vertit, et infidelium execrationes in eorum capita qui temere execrantur retorquet, votis tuis satisfecit, etsi contra quam expectaras, cum Catesbeium, Percium et socios abstulisset, qui suo iure supra omnes omnium seculorum gens perfidissima habeantur, quique et praeterita et postera secula barbara immanitate longo intervallo superarunt.
[170] Quod ad effervescentem illam tuam vehementiam in iurando et peierando contra veritatem, quam velis nolis postea cum rubore agnoscere et confitere fueris adactus, vehementia illa, ut opinor, profluxit ex religiosa sollicitudine occultandi maiora illa crimina quae ex Chaos in lutem emergentia labem universae societati vestrae Iesuiticae aspergerent. Et hoc plane colligo tam ex verbis tuis quam efflagitatione tua, ut censura imbecillitatis tuae intra criminis tui rationem personaliter concluderetur.
[171] Sed nobis maiori cessit emolumento quod inde intelleximus inter hominum apertorum at aequivocantium protestationes distinguere, et observare illos qui verbaliter pronuntiant et mentaliter renuntiant, illosque qui in caussa facti intra regulas fidei non circumscribuntur. Ius quoque civile iuste sane et cum iudicio conclusit contra illum decernendum esse qui larvatus ad tribunal accedit et ambigue loquitur, cum ut satisfaceret ex veritate plane et aperte loqueretur.
[172] Asservare ausim a te, Garnete, et ab Hallo tuo cum professione tum vinculis collega certo praecogitatum fuisse, si forte fortuna ad semihoram sermones conserere potuissetis postquam coram dominis ad hanc caussam delegatis subiissetis, labia scandali ita obsignata futura ut nihil ad iuramenta vestra infirmanda exhalari potuisset, cum domini delegati nullis adhibitis tormentis tam leniter et remisse vobiscum egerint, atque inde secreto into duo ostia conferendi facultatem invenistis, quod tamen vobis non melius quam caetera successit. Occulti enim animi sensus nunc oblata occasione alacriores facti in rebus maximi momenti, quae delegati eo tempore maxime intelligere avebant, eo confidentia prorupuerunt ut illi qui metere non poterant spicilegium fecerint, et multae strophae et versutiae hac occasione diluxerint, quae ex animorum vestrorum recessibus nec prece nec studio in lucem produci poterant. Epistola illa Christiane et submisse ad Papam scripta, ut ebullientem nonnullorum male consultorum Catholicorum intemperiem apostolica authoritate temperaret et coerceret ne quas turbas in regno darent, magnam obedientiae et patientiae quam Deus praecepit speciem prae se tulit, atque itidem a te, Garnete, et tuis divulgatum erat us iis satisfieret qui an bona fide ageretis subdubitarunt. Verumtamen multi male metuere coeperunt ex Watsoni paulo ante supplicium praemonitionibus hanc esse larvam ad fraudem integendam. Plurimi suspicare sunt malum quid imminere, etsi quod et quale illud minime praeviderant. Rumores passim disseminati fuerunt aliquid in comitiis Parlamentariis in rem Catholicorum efficiendum esse, etsi quibus mediis neutiquam intellexerunt. Experientia autem docuit caussam mittendi illam ad Papam epistolam, quae scripta postquam cadi pulvere fulminali completi inter lignorum strues dispositi erant, ex timore solummodo extitisse, ne aliquis tumultus, cuiusmodi in Wallia a pauculis malesanis Catholicis conflatus fuerat, excitaret oculos Argi fistula Mercurii iam consopitos, et omnes machinas set stratagemata disturbaret, quae tecte, secreto, et silenter in hoc Tartareo incoepto in usum erant mox adhibenda.
[173] Ita Deus, qui Achitophelis consilia pro sua misericordia labefactare statuit, permisit huius sceleris architectos ad optatum fere finem progredi, ut re patefacta nefaria eorum machinatio magis eluceret, regnum securitate gauderet, crimenque excusatione omnino careret. Homo enim inimicus zizania tam subdole et secreto primo seminat, ut curiosus oculus fraudem praevidere non possit, sed ut spuria vitulamina quo altius surgunt parentum suorum impietatem magis magisque patefaciunt.
[174] Greenwellus sollicitus ut haec machinatio bene succederet quam ut Romanam fidem hic plantaret, Batesio sub sigillo confessionis iniunxit ne hanc machinationem cuicunque sacerdoti aperiret, adeo et infirmitate et errorem in suis confratribus suspicabatur, et timuit ne machinatio ista quasi illi instar omnium interverteretur. Tu etiam, Garnete, non minus providus ut saluti et existimationi tuae consuleres, vel ut ille dixit de invido quodam qui tui simillimus,

Subsedit dubius totam tum colligit iram,

Greenwellum prohibuisti ut ne omnino Catesbeio vel innueret te conscium esse consilii, etsi res generatim tibi fuisset impertita. Huc accedit cum Catesbeius alacrior tibi affirmaret rem bene successuram (tanto prudentiores sunt filii mundi qui potius sapiunt quae sunt carnis, quam sentiunt quae sunt spiritus, ut Paulus promonet, quam filii lucis, sed hoc tantum in sua generatione) tam curiose ex timore eras sollicitus ne mendacii convinceretis (ut iniqui illi iudices a Daniele convicti in quaestione sub qua arbore), utque confessiones tuae sibi undique constarent, adeo ut quinta essentia ingenii ad summum gradum sublimati nihil poterat accuratius et exquisitius elaborare ad detectionem methodica quadam cuiuscunque occasionis dispositione praevertendam. Sed contra divinae providentia ictum contramachinationes omnes omnino sunt irritae, dies enim diei eructat verbum, et nox nocti indicat scientiam, ut videre est ex illa nube testium, quae in nebulam Scoticam conversa non solum vos et socios vestros ad cutim usque madescit, verumetiam pudenda eorum ita (etiam vulgaribus oculis qui illo cruento theatro erant actores) discoperuit, ut sacerdotes ipsi alius alium deferentes, et suorum flagitiorum proditores tam falsi fuerunt in fidei theorica quam laicorum discipuli in coniurationis practica. etenim non minus mirum quam novum praepotentum illum Deum (qui nos docet etiam volucres coeli in medium prolaturas consilia illa quae clandestino et intimo infidelis subditi penetrali contra regem agitantur) ita detectionis instrumenta apparavit et aptavit ut archana illa quae in confessione inter ipsos sacerdotes agitata, per ipsos prodita, hodie et hoc celebri loco excutienda et iudicanda palam proponantur.
[175] Nunc calculos demonstrationis subducam et colligam, ex quibus divini numinis indignationem pervidemus (quod ad miraculum usque in substantiis transmutandis et proprietatibus variandis, ut quod velit efficiat, operatur), cum summo et supremo obiecto ad quod vos nefandissime collineastis, scilicet exitium longe iustissimi, eruditissimi, munificentissimi, moderatissimi, et mitissimi regis, vere et ex animo loquor (a servili adulatione alienissimus), qui unquam vel in Anglorum vel Scotorum annales relatus. Ius eius, cor eius, lingua eius huic regno foelicitatem optavit, et securitate optata beavit, quam si vos et vobis coniurati dedignanimi aut contumaciter aspernamini, fausta ipsius optata in ipsum revertentur, et pulvis pedum ipsius, qui nunquam fuere veloces ad sanguinem effundendum, die novissimo nubem inter vos et aeternam iudicem, ut ingratitudo vestra plectatur, excitabit. Quodnam crimen est (si diis placet) quod scrupulosis et curiosis illis offensam pariat (conscientia excepta cuius ratio nec Brunoni nec Ignatio, sed uni Deo reddenda) quo dicatur regem ob oculos eorum pulverem sparsisse, qui violentissimi erant et occupatissimi in fomite colligendo et igne accedendo ad agnum illum sacrificandum, cuius innocuus sanguis perinde ac Abelis vindictam in auribus Dei efflagitasset contra execrandam illam coniuratorum sentinam, si res illis ex voto cecidisset.
[176] Obiter non possum non semper admirari providentiam et pietatem huius ter foelicissimi regis, huius pacatoris orbis (quod Constantino Maximo maximum fuit attributum), qui student et contendit imperii sui thronum constabilire, neque Apollonis Delphici tripode, id est, ut Apollonis mystae interpretantur, celeritate, observatione, et subtilitate, nec illis leonibus et leonum catulis qui gradus throni Salomonis exornarunt ut animos iuvenumque senumque ad fortitudinem excitaret, sed iuxta Anglici nostri imperii praescripta tribus columnis conscientiae, honoris, et charitatis popularis, idque tam solide et firme ut filii Belial nec spem nec facultatem habeant ullam suam vota consequendi nisi haec tria uno ictu funditus exciderint et extirpaverint, praesules scilicet, proceres et plebem, ut cespes unus et regem nostrum et rempublicam tegeret. Itaque periculum in quo iam versamini non novum videatur, ex alia triplicitate a Salomone memorata, ut ex aequa ratione efferatissimi vestri consilii in principis et patriae ruina molienda, supplicio plectamini quia funiculus triplex non facile rumpitur. Hominibus enim variis et tortuosis ingeniis, qui incerto collineant subinde usui venit, ut vel iudicii oculo vel exercitationis manu paululum aberrante, cum ambitionis scopum petant ad extremi supplicii metam pertingant. Itaque nemo vel nunc vel postea dixerit eos, qui hodie in caussa execrandae huius proditionis pro tribunale sedent iudices manus in hypocrisi cum Pilato lavare, quandoquidem tu et tui qui hic iudicandi manus vestras cum Davide propheta inter innocentes lavare non possitis.
[177] Reges quae oblata sunt sine praegustatore non sunt soliti gustare, pervicatiam vestram in hoc quod huic reipublicae universae bene precare recusaveris, approbare haudquaquam possumus. Nec alius est, Garnete, qui melius novit cuius scripti authoritate fidelibus liceat in poculo quod nobis miscuistis miscere vobis duplum, cum destinatum vobis esset (se res ex animi sententia successisset) ut ab ipsis inciperet. Verum hinc manifestum est quod virtutis cursus (si modo tibi inerat quod homines expectarunt) erat celerior quam aetatis, quodque vita tua fidei tuae in principem superstes fuerit.
[178] Plusquam difficile est homini qui tanta meritorum magnitudine et amplissimis beneficiis principi sit perinde ac ego ipse obstrictus inter animi affectum et veritatem medium ferire, vel praeoccupando tam provide sibi consulere ut nulla aranea e rosa venenum hauriat. Verumenimvero iacta est alea, cumque nec mihi sit cordi principum auribus inservire et cubitis pulvinos assuere, nec regi nostro voluptati ut famuli eius fidissimi et consiliarii fidelissimi cum prophetis illis assentatoribus in diebus Michae placentia potius quam solida eloquerentur. Hanc solummodo vestra bona cum gratia libertatem efflagitarem, quae in privatorum hominum causis aequis animi affectibus permittitur, hoc est, ut illius regis exemplar ob oculos observationis suis coloribus et symetria exhibeam, in nullam partem nimis propendendo (quia iniquus sit dignitatis iudex qui aut invidet aut nimium favet), simulque ut ad eluendam iniuriam illi conflatam et penicillis praeiudicii aspersam et aspergendam, pro officii ratione praeter meriti obligationem, ingenii nervos intendam et viribus quantum possim maximis contendam ut regis iustissimi et dignissimi furenter et inique impetiti dignitatem studiosissime tuear et propugnem. Quis cacodaemon, Garnete, te et tuos ad patriam convellendam impulit, quae te suo utero non concepit ut perinde ac viperarum progenies in vitam cum matris exitio prodires, quae te peperit, fovit, et enutrivit? Fieri enim non poterat quin respublica in ipsa vindicta libertatis (ut tuo verbo utar) esset peritura, cum Catesbeius et perditissimorum turba non subigere nostram urbem, ut Atheniensis orator de Philippo dixit, sed funditus evertere statuerunt, cum illis compertum esset eos qui cladi superfuturi essent servire neque voluisse neque potuisse. Quae causa subfuit ut cuniculos ageretis in firmissimum vestratium charissimorum propugnaculum qui integerrimi regis temperamento viventes sub Libra, hoc est sub aurea iustitiae, moderationis, et gratia catena, aegre diiudicare in animis possint an dies vel noctes illis protrudantur hilariores. Neque enim fieri potest his diebus ut virgo signum illud sterile vel orbitate vel aetate periculum inferat, neque ut Taurus latera nostra anticipatione sauciet, neque ut Scorpio aculeo pungat, neque ut Sagitarius renes nobis transfigat, nec Aries machina Romana infestis cornibus Parlamenti nostri moenia diverberet. Tempus abiit et ecce nova facta sunt omnia.
[179] Regia maiestas primo in regnum aditu nos diuturni belli inveterato et exulcerato malo laborantes et admodum extenuatos invenit. At quod remedium adhibitum? Prudentiae radius opportune ex multiplici prudentissimi regis usu deductus, ut pax cum omnibus nationibus in circuitu iniretur, ut quilibet subditus umbraculo suae ficus et fructu suae vitis a Dan ad Beersheba frueretur. Facile credo, Garnete, hanc ineundi pacis rationem vobis et vestris consiliis minime respondisse, qui maiorem quaestum facere voluistis piscando in aquis turbidis et expectando cum corvo, qui, quando leo in leopardus in certamen prodierunt classicum sonare coepit, spe certa concepta cuicunque victoria cederet, ut alter ipsi in praedam cederet. Cumque perditissimorum illa apud Lucanum colluvie tu precatus es,

Non pacem petimus. Superi, date gentibus iras.

Nos certe interim alio animo et alia spe fuimus, ut vos nostra tranquillitate diutius conficeremus, priusquam in hanc intemperiem nos impelleretis, quae amicos vestros coniunctissimos et fortunas vestras omnino deploratissimas effecit. Quibus modeste petentibus cum Paterculo dicam quod tumultuando adipisci petiistis, quiete obtulisset respublica. Pax scopus est ad quem spiritus sanctus omnes devotos animi affectus dirigi praecepit. Novacula est quae iugulum clamantium peccatorum praecidit, angelus ille bonus est qui horrorem ex Christianorum conscientia expellit cum mors minatur, potissimum signum est quo Servator noster discipulos ab hypocritis internosci voluit, et gemma est pretiosissima et postrema quam ille ad patrem ascensurus ecclesiae sponsae suae legavit. Itaque preces nostrae ex diametro vestro exorcismo oppositae sint,

Nulla salus bello, pacem te poscimus omnes.

[180] Sed quantulum temporis quaeso, Garnete, elapsum est ex quo animus singulis fidelissimis huius regni subditis fere fractus et consternatus concidit, prae timore in quos scopulos et private et publice omnium fortunae impingere poterant, quandocunque Debora ex huius vitae statione demigraret, et cum maioribus requisceret, quia certus successor non erat designatus in quem solum Israel et ad conscientiam recreandam et obsequii fidem certo dirigendam oculos coniiceret? Illis temporibus strictis calamis et editis libellulis ordines regni facilitatis immodestae, aut minus certe Christiane insimulastis, quasi tempori praesenti cum periculo seculi futuri assentarentur, dum hominum cupiditates futuris malis praeponerent, et totius regni molem senectutis baculo quasi aeternitatis polo confidenter imponerent. Tunc temporis ad inflammandos animos in aures insusurrare vobis lubuit quam graviter ratio die novissimo a regina exigeretur, quia privatis suis rationibus regnum in dubiam aleam devocaverit, et ab aliis quod pro inclinatione temporum illius rationibus obsequenter inservirent, adeo ut nisi praepotentis Dei dextra subvenissent, meticulosus eorum timore reipublicae perniciem importasset. Nihil tunc Catholicorum multorum sermonibus magis percrebuit, quam iniuria illa illata certae et legitimae soboli illius reginae, quae (pro cespite quem in possessionis signum rite effoderet) tumulo suo aditum filio in ius et possessionem horum regnorum aperuit, quasi cum Guilielmo Conquestore, qui quando in ipsa prima eius in Angliae littore excensione fortuito in terram procidens dixerit terram capio. Ita illa vitam suam demittendo liberationem et seisinam, ut loquuntur, pro filio ut haereditatem suam adiret accept, vitam dico quam quae magis pretiosa quam vel animus meus cogitando, vel calamus scribendo, consequi possit.
[181] Liceat mihi bona vestra cum gratia vos S. Pauli verbis, et potius veritatis zelo quam obtrectationis studio, percunctari, o insensati Galathae, qui vos suscitavit non obedire veritati? Quis vos impulit remedia ad inveteratam infirmatatem medendam salutaria aspernari quasi ex coliquintida composita, quae ex superiorum temporum odio tanquam medicamenta praesentanea solummodo expetiistis? Quamvis enim quibus tantillum erat vel ingenii vel sensus communis facile pervidere poterant quid de illis fieret, qui die demonstrationis cum Seba filio Beleal tubae clangore auderent protestari nullum sibi esse partem in David, neque haereditatem in filio Iessae, et itaque Israeli liberum esse in sua tabernacula redire. Non possum tamen non agnoscere quod prudentiores in omnem eventum (ut solidum sibi fundamentum substruerent) ingenti pecunia publicam securitatem redimissent, quae legum authoritate tunc fuit suppressa et suspitionis nube obducta. Nos minime fugit, Garnete, quot in vindictae opportunitates diem luctus cum Esa expectarunt. Novimus qua ratione et quibus instrumentis nonnulli corpore graves et animo imbecilliores instar buteonum in agro novali vi turbinis ad illud culmen semet excitare sperarunt, quod inconsiderata ambitio imprudenter sibi affinxerat.
[182] Clare perspicuum est quod Ismael cum Isaac consors esse voluerit, et pluria indicia animorum aspirantium indies in lucem prodierunt, ut Eteocles et Polynices haereditatem acuto gladio dispertirentur. Sed, ut Paterculus de Romani imperio securitate praeter omnium opinionem post Augusti obitum scripsit, cuius regni ruinam timueramus, eam ne commotem quidem sensimus. Tanta fuit unius viri maiestas ut nec bonis neque contra malos opus armis foret, cum quicquid tuendum non suscepisset solummodo periret.
[183] Nunc autem (divino numini gratiae persolvantur) beata securitate procul a gemitu et meticulosa sollicitudine ita fruimur per haec redolentia olivae germina quae misericordiae sedem incingunt, ut Dolmanus vere doleat quod dolare et terebrare in splendidissimum et spetiosissiam hanc stirpem neutiquam possit, in quam acerbiores dolorum surculos inserere moliebantur.
[184] Adhaec nemo inficias ire potest, si amplissimae huius insulae conditio ex sua integritate et partium unitatum consideretur, quasi paralyticam tam nervorum resolutione quam sensuum privatione iacuisse, quamdiu Scotia ab Anglia fuit seiuncta. Et ex obstipatione in divisis capitibus (quo minus spiritus libere per universum corpus ad sanitatem tuendam permearent) ex minime intemperie symptomatica in apoplexiam mortiferam erat prolapsura. In Servatore nostro misericordiae erat manum aridam sanare, aridam dico quoad exiguum usum nobis, quamvis quoad se agilis, valida, et potens fuerit. Prudentiae erat in Caesare posticum occludere per quod Germani ad disturbandam Galliam irruperunt. Solertiae etiam erat magnae in Severo illos a nobis vallo hostili seiungere quos nunc divinum consilium in aeterum animo fraterno foelicissime nobis coniunxit. Spiritus enim sanctus solum et solitarium consistere pro maledicto habet, quia nullum habet proximum qui cadentem sublevet. Palmes non diutius gemmascit quam viti sui nativae et propriae insit, quam eodem succo nutriatur, quam eadem radice firmetur, et ab eodem vinitore amputetur. Ita Anglia et Scotia quasi Hippocratis gemelli qui una rident et collacriment, ut Castor et Pullus qui una oriantur et occidant, sunt manus unius corporis naturalis et politici quae invicem se lavent et fricent, utque semel dicam, sunt cor illud et cerebrum ita harmonice connexa et colligata, ut sine absoluta utriusque unione fieri non posse ut insula Britannia aut potenter se moveat, aut interna sentiat, aut secure spiritum ducat.
[185] Maiores nostri in votis habuerunt foelicissimum hunc diem videre (not dicam ut Abraham dies Christi videre sitiit, ne audacula videatur comparatio), sed ut qui sub coeli vertice solem avent, ut ex consultationibus et tractatibus temporibus prudentissimorum nostrorum regum, Henrici scilicet Tertii et Septimi constat apertissime, atque etiam quod Henricus Octavus maximopere incubuit ut nuptiae facillimis conditionibus inter Mariam Scotorum reginam et Edwardum Principem filium eius primogenitum contraherentur. Superioribus seculis impedimenta intervenerunt, partim opera principum externorum, qui aequis oculis Angliae et Scotiae coronas unitas intueri non potuerant, et partim discidiis internarum factionum in utroque regno, quae ex levi et privato metu opportunitatem oblatam omnino neglexerunt. Deus ipse unionem inter regna Israel et Iuda (eadem ratione qua nostra multis seculis separata) conciliavit, et hoc quasi beneficium maximum et aeternae benignitatis suae argumentum expressissimum quod utrique regno deferre poterat, esse voluit ut esset rex unus omnibus imperans, it non esset ultra duae gentes, nec dividerentur amplius in duo regna.
[186] Multa argumenta ut animos huc inducerent proposita fuerunt, multae rationes quae aemulationem tollerent exhibitae, multa instrumenta pulcherrimae occasionis superioribus temporibus admota, sed irrito labore, quamdiu prudentia haec disceptaverit potius quam iustitia determinaverit. Porro nondum tempus erat a somno surgere, sed hoc nostrum seculum plenitudo est temporis, in quo tot efficientes caussae et rationes ad unam aequatae foelicitatis in utroque regno conclusionem concurrunt, ut nisi nos imminuerimus quod maiores nostri cum minori opportunitate amplificarunt, nisi extenuaverimus quod illi sunt admirati, nisi reiecerimus quod illi approbarunt, et quodammodo divini numinis gratiam quae pro foribus adstat repulerimus, nobis agnoscendum est non fecisse Deum taliter omni nationi. Rex enim noster pacificus, delitiae gentis Britannicae, noster leo rubens (qui iuxta Merlini vaticinium dextra novae Troiae propugnacula, sinistra sylvam Calidoniam gestaret, quod in alium Britanniae principem non poterat hactenus convenire) Deo optima maximo auspice tam Angliae, Scotiae, et Hiberniae membra in imperii corpore quam stemmata Eadgari, Fergusii, Conquestoris, Murchardi, et Cadwalladri in uno coniunctionis centro adunavit, et inde quasi ex multis aquis margaritam pretiosam composuit, quam ut comparemus, potius quam e manibus elaberetur, grandi pretio emere debemus, ut providus ille mercator cuius meminit S. Lucas, qui inventa una pretiosa margarita abiit, et vendidit omnia quae habuit ut emeret eam.
[187] Consilium illud divinum regis nostri (qui subditorum suorum animos, voluntates, et conatus nodo indissolubili coniunxit) margaritae potius quam alteri quantivis pretii gemmae assimilo, quia nomen illi erat Margareta per quam eius regia maiestas recta serie iusto titulo genus suum ab Anglo-Saxonum regibus deducit, quia etiam illi nomen erat Margareta quae regis Henrici Septimi filia natu maxima in stirpem charissimi regis nostri Iacobi ius certissimum, et ut ita dicam, radicale illustrissimarum familiarum Eboracensis et Lancastrensis foelicissime inseruit. In quo ex abundante observemus quod periodo unius seculi confecta a quo illustrissima illa princeps foelicissimo matrimonio in bonum huius insulae Iacobo Quarto regi Scotorum coniuncta fuerit, Iacobus Sextus princeps incomparabilis, pronepos laetisono iubileo horum regnorum possessionem auspicatissime est ingressus. Libens lubensque in privatum meum solatium et gratiam officii mei memoriam erga benignissimam huius regiae propaginis munificentiam (si corpus opacum tot et tam lucidis syderibus intermiscere fas sit) vel verbo recordari, et quasi per transennam varias vices et revolutiones familiae meae intueri velim. Nam ut dux Norfolciae paratissimus erat serenissimae illi principi rege iubente administer constitutus ad has nuptias plene conficiendas, sic eius pronepos ex iniqua dimissi animi interpretationi, subdola versutia et tenui suspicione tum vita tum dignitate fuit spoliatus, quia intentis oculis in orientis huius gloriae radios nimis intueretur. Et rex noster serenissimus certus et indubitatus haeres pretiosissimae illius Margaretae (cui dux ille operam tunc dedit) divinitus est reservatus ad intercidentis huius familiae honorem restaurandum, quam contumeliarum nube fuit ducta, et quasi ad exuccae huius arboris radicem repastinandam, cuius folia deciderant et pulcherrimi rami emarcuerant. De me, quem pro regia benignitate munificentissimus meus dominus et rex colendissimus maioribus beneficiis cumulate ornavit, quam ego vel sub spe promereri, aut in re effari possim, hoc solum et beneficientiam agnosco et singularem favorem cum admiratione suscipiendo usurpabo:

Ultimus hic ego sum qui quam bene, quam male, nolo
Dicere. Qui me iudicet alter erit.

[188] Margareta etiam nominata fuit comitissa illa Lenoxiae, ex qua, utique filia Margaretae reginae Scotiae, ex secundis nuptiis cum comite Angusiae, altera regia huius prosapiae stirps in personam regis nostri ex parte paterna insita fuit, ad unionem, si fieri possit, et sanguinis et iuris duplici regiae familiae ornamento solidius consolidandum. Non erat illa Margareta, fateor, verum Maria illustrissima, quae postremo fermentum acceptum quod haereditario iure in tria regnum accepit, ut prudens mulier apud euangelistam in tres massas distribuit, donec filius eius auspicatissimus, perpetuae pacis nostrae fundator, omnes plene et perfecte fermentaret.
[189] Nunc, ut ad metam perveniam, et rerum summam quod unicum huius unionis et terminorum adunatorum vinculum, regem scilicet nostrum dignissimum, cui comprecamur,

De nostris annis sibi Iupiter augeat annos,

quem tu et asseclae tui, Garnete, in tantorum erga hanc insulam meritorum praemium tantopere accelerastis vestris fulminalibus machinationibus in altiorem regionem quam qua Deus ipse thronum eius constituit sufflare et tollere, una cum parietibus et aedificiis quae ex antiqua fide inveni a S. Edwardo Confessore, e cuius familia rex genus ducit, constructa fuisse, ut rex alter sepeliretur, et alter ex eius prosapia potentissimus intra unius momenti ambitum funditus deleretur. Utcunque lubuit Garneto oblivisci hunc locum canonum authoritate in perfugium et asylum miseris fuisse consecratum, Deus tamen Iudah in Davidis servi sui gratiam perdere noluit. Divino eius consilio itidem visum est pietatem sanctissimi illius regis in hac pulcherrima eius propagine perpetuare. Iustitia etenim divina quae pro atheismo habuit margaritas porcis aut sanctum canibus proiicere, perditissimorum horum malitiam in tantas angustias compegit, ut illi sancti Confessoris aedificia sanguine polluere, et iam sub professionis S. Edwardi larva posteritatem S. Edwardi radicitus extirpare non valuerint. Ex Proverbiis certo edocti sumus domus iustorum permanebit. Sed commodiori consequentia factum est ut perfidi Percii cranium procubitoris instar in specula sublime staret, ubi nuper suffossorum fuit praefectus, et Lambetha esset Catesbei horizon, quae modo fuit eius armamentarium. Et eorum malesana capita relinquerentur tanquam malus navis (ut cum propheta loquar), ut viatores admoneant quam iusto fato praedatorii illi pyratae extremum vitae diem concluserint, dum vellus aureum non Iasonis virtute sed Medeae venificio investigarent.
[190] Ut summatim dicam, ex sapiente ediscamus nullam esse contra Deum vel sapientiam vel consilium, et convulsi navigii latera sunt infirmiora quam ut rupem in quam inpingunt convellant. Asinis frustra calcaria admovemus, cum angelus Dei sit ad oppositum. Iacob nervo contracto dum vixit claudicavit, postquam cum Deo tamdiu irrito labore colluctatus est. Homines nihil aliud quam damnum sibi accersunt qui contra stimulos calcitrant. In eiusmodi conatibus nec volentis est, nec currentis, sed Dei solius miserantis eorum qui ad disciplinam se conformant. Sortes enim mittuntur in sinum, sed Deus est qui sortes disponit. Quamvis idem erat vobis consilium quod Achabo et Iezabellae dum Naboth iugulum pro vinea peterent, quamvis tu hymnum tuum ante hoc nefarium factum decantasti, ut illi ieiunium indixerunt, quamvis vos in lectulos ut Achab cum animi aegritudine proiecistis, quod ex animi sententia vobis non successirit, attamen cum nec occidere nec possidere poteratis, vobis quam illis sors obtigit infoelicior. Praepotenti enim et praevenienti divini numini gratia, omnis opportunas et rationes omnes tam extinguendi eos quos odistis quam possidendi ea quae expetiistis omnino praeclusae fuerunt. Consultissimum enim vobis erit tam multiplici rerum usu edoctis confiteri cum quibusdam erronibus in libro Sapientiae, lassatos esse vos viis obliquis et salebrosis ex quo a via regia aberrastis, quae neque ad ignominiam ducit neque in calamitatem desinit. Nihil materiae magis proprium est, ut habent philosophi, quam fluere, nisi a forma sistitur, nec quicquam magis proprium humanae naturae (iuxta veritatis regulam) quam errare, nisi gratia dirigat. Mahometes in Alchorano agnoscit thronum Christi patientia, Mahometis autem vindicta, illum miraculis, hunc tyrannide exaltatum fuisse. Christianorum qui Tertulliani tempore afflicti fuerunt modestas et pietas (ut ille prodit) eluxit, quod in conscientiae caussa a suffocato et sanguine abstinuerint, ne quo sanguine contaminarentur, vel intra viscera sepulto.
[191] Ignosce, Garnete, quamvis subdubitem an in conscientiae caussa sponte et obfirmate Esaiae serram, Hieremiae compedes, Patri patibulum, Iacobi ensem, Stephani saxa subire volueris, multo minus inter vestrae professionis hominis stirpem colligere ad sacrificium devote immolandum pro salute Nabuchadnozeris, cuiusmodi regem nostrum existimatis, cuius vitae ut rabidae tigres insidiati estis, et prae impatientia vos taeduit clementiae et lenitatis qua pro regia misericordia erga vos usus est, priusquam scena ad illam tragoediam fuerat apparata. Adeo ut tu iure cum Seneca dicas, nihil foelicitati meae deerat nisi moderatio eius. Aurea illa prophetarum solatia peccatoribus contritis maioris pretii vobis hoc tempore sunt aestimanda quam universae gazae Vaticanae. Conscientiae vestrae convulsae clavum rectius in hac turbulenta et difficillima tempestate (quam vos vobis excitastis) tenere non poteratis quam Lactantii consilio, qui asseverat vere poenitentibus optatum portum esse mutationem consilii. Postquam demisso animo peccatum in fratres atrocissimum cum filiis Iacob agnoveritis, simulque hac de causa fatalem calamitatem vos gravissime oppressisse, primo divino numini gratias quantas possitis maximas ex animo agite quod perniciosisssimum molimen praeverterit, quod vestris animabus gravissimo iudicii oneri erat futurum, et nefarium vestrum consilium in maximum sibi honorem converterit. Deinde clementissimo et mitissimo regi gratias cumulate persolvite qui (quod in ipsum machinati estis) ex improviso vos opprimere noluit, ut Levi Sichemum, quando dolor vulnerum erat gravissimus, nec vos in maximo clamantis vestri peccati horrore et cruciatu acerbissimo adoriri, sed ad aeterni Dei imitationem, cuius vicem gerit, cuius vestigiis inhaerere gaudet, iuxta illud in libro Sapientiae, Dat tempus et locum per quae potestis mutari a malitia. Ab universis et singuis veniam exposcite, quod posteris seculis eiusmodi exemplum praebuistis tam infandum facinus perpetrandi, quod pro hominum captu et varia ingeniorum inclinatione tam admonere huiusmodi scelera perpetrari posse quam prohibere poterit.
[192] In memoriam discrimen revocate quod Theodoretus inter supplicium et supplicii caussam, inter tormenta ad conscientiam cogendam et poenam ex lege constitutam ad scelera vindicanda interposuit. Utque postremam meam admonitionem, cum vestra occasione postrema concludam,

Discite iustitiam moniti, et non temnere divos,

quoniam haec vos sapere vel mori iubent. Simulque optimo principum, qui pessima imprecati estis, comprecemini, ut Martialis Traiano,

Dii tibi dent quicquid, princeps auguste, mereris,
Et rata perpetuo quae tribuere
velint.

H. NORTHAMPTON

[193] Hac oartione (quoad temporis angustiae permiserunt) habita, primarius Angliae iustitiarius cum de perspicuis argumentis, dictorum factorumque probationibus quibus reus peractus erat Garnetus graviter, solide, et praeclare perorasset, sententiam receptis verbis pronuntiavit, ut traheretur, suspenderetur, et in partes dissecaretur.
[194] Comes Salisburiensis Garnetum interrogavit si quid amplius dicturus est.
[195] Respondit Garnetus, Haudquaquam, mi domine. Vestras autem dominationes quam possum demisissime rogo ut vitam meam regiae maiestati commendatam habeatis, pro cuius arbitrio aut mori aut vivere ipsique inservire sum paratissimus.
[196] Conventu iam soluto, itum est.

XI. SUPPLICIUM DE HENRICO GARNETO SUPERIORE IESUITARUM IN ANGLIA SUMPTUM

IE tertio mensis Maii Henricus Garnetus extremum supplicium subiit in pegmate ad id destinato iuxta portam occidentalem ecclesiae cathedralis S. Pauli Londini. Cum in pegma ascendisset, quasi attonitus constitit, ipso vultu timorem et mentem male consciam facile prodente. Decani Sancti Pauli nec non ecclesiae Wintoniensis qui aderant, admodum graviter et Christiane illum ad veram et vividam in Christo fidem, ad ingenuam et publicam criminis confessionem adhortati sunt, et si qua alia proditoria machinatio ipsi comperta esset, ne reticeret, sed conscientiam exoneraret et cum dolore se detestari demonstraret. Garnetus autem qui impatientior has illorum adhortationes iniquo animo tulit, eos rogavit ne sibi negiotium facesserent, qui animo ad mortem parato et firmato accesserat. Tunc Henricus Montague civitati Londini a memoria sive recordator, qui a rege iussus ibi adesse, Garnetum interrogavit si quid haberet quod populo circumstanti communicaret. Nullum iam tempus esse simulandi monuit, cum eius crimina omnibus manifesta et in medio essent posita. Itaque, si modo vellet, universis testaretur quae sui ipsius esset de seipso et criminibus illis sententia. Integrum enim esset sibi quae luberet eloqui. At Garnetus qui haec invitus audivit, respondit vocem eius adeo esse submissam viresque extenuatas, ut si populum alloqueretur, exaudiri non posset. Adstantibus autem in pegmate dixit consilium fuisse sceleratum et susceptum scelus fuisse immane, et eiusmodi ut, si peractum fuisset, non potuisse non ex animo aversari. Addidit se tantum a Catesbeio in genere intellexisse, et in hoc tamen peccasse quod celaverit et praevertere neglexerit. Quae autem in particulari novit, dixit se tantum sub sigillo confessionis accepisse. Recordator vero monuit ut in memoriam revocaret haec quatuor quae inter alia rex propria ipsius Garneti manu consignata habuit:

1. Greenwellum illi rem significasse non ut peccatum, sed quam ipse prius intellexerat, idque consultandi gratia.
2. Catesbeium et Greenwellum ipsum accessisse ut in scelere suscepto confirmarentur.
3. Tesmondum et ipsum colloquium de particularibus in proditione illa per pulverem fulminalem satis long post tempore in Essexia habuisse.
4. Greenwellum interrogasse Garnetum quis regni protector futurus erat, Garnetumque respondisse id differendum esse donec res esset acta et transacta.

[2] Haec envincunt scelera illa aliunde quam ex confessione tibi comperta fuisse, et haec tui ipsius manu consignata habentur. Garnetus respondit quicquid sub manu sua consignatum fuerat verum esse, quodque quae sibi comperta regiae maiestati non aperuisset, mortis sententiam iustissime in eum fuisse pronuntiatam, veniamque a regia maiestate precatus est. Hinc recordator duxit eum ad pegmatis marginem ut eius confessio a populo audiretur.
[3] Tunc Garnetus inquit, Huc accessi hoc festo die inventionis sanctae crucis, ut finis imponatur omnibus crucibus quas in hac vita pertuli. Supplicii mei causa vos minime latet, me in regem peccasse confiteor, quod mihi est dolori quoad male conscius fui, scilicet in reticendo, et hoc nomine veniam a regia maiestate supplex peto. Machinatio contra regem et regnum sanguinolenta erat, quamque, si peracta fuisset, ego ipse intimis sensibus et toto animo detestaturus eram. Doleo sane maxime et peracerbe fero Catholicos tam atrox et immane facinus suscepisse. Tunc a populo conversus ad circumstantes apologiam pro Anna Vaulx instituit. Spectatissimae, inquit, foeminae labes immerito aspersa est, quia vulgo perhibetur me illam in uxorem duxisse, vel quod peius. Ego autem contra protestor, foemina est virtute praedita et, quod a me, virgo intacta. De brevibus illis papalibus, Edmundi Baynham in exteras regiones profectione, et de machinatione illa cum pulvere fulminali se ad actionem in ipsum habitam et suas ipsius confessiones retulit, quia quicquid sub manu ipsius in confessionibus extat verum esse agnovit.
[4] Ad mortem iam se accingens, ad scalam qua in patibulum ascendendum erat in genua procubuit, et percunctatus est an sibi liceret orare, et quamdiu. Responsum erat sibi tempus ipse praescriberet, et quod nemo interturbaret. Videbatur non potuisse constanter et devote orare mortis terrore vel veniae expectatione distractus. Inter orandum enim subinde intermisit, circumspexit, et respondit si quid inaudiret dum orare videbatur. Cum iam surrexisset, recordator ex gestu observans illum veniae expectatione quasi torqueri, monuit ne ipse sibi et animae suae fraudem faceret, cum iam ad mortem adductus esset, et ipsi moriendum. Simulque postulavit ne supremum iam spiritum aediturus aequivocaret: sin aliquid quod regi aut regno fraudi esset noverit, enuntiaret. Garnetus respondit Non hoc tempus est aequivocandi. Quousque aequivocare licitum, et quando, iam alibi sententiam explicavi meam. Nunc autem minime aequivoco, et plura quam confessus sum haudquaquam novi. Cum scalam ascenderet, petiit ut admoneretur priusquam scala submoveretur. Responsum est nihil aliud quam mortem expectandum esse. Iam ad patibulum huiusmodi verbis usus est: Omnibus bonis Catholicis me commendatum habeo, Deum comprecor ut regiam maiestatem, reginam, regiam subolem, et dominos a sanctiori consilio tueatur, quos quam officiosissime saluto, et quibuscum simulate me egisse male me habet. Verum non putaram illos ea contra me indicia et argumenta habuisse, donec coram produxissent. Tunc enim maiori honori mihi duxi confiteri quam antea meipsum subaccusasse. Quod ad fratrem meum Grenwellum, in votis habeo ut veritas elucescat. Falsi enim rumores illi maiora quam admisit crimina affingunt. Ego illum in crimen neutiquam vocaveram, nisi illum iam extra periculum esse existimassem. Faxit Deus ne gravius cum Catholicis meo nomine agatur, eosque adhortor ne eiusmodi proditionibus et rebellionibus contra regem se immiscerant. Simulque orare coepit, et cruce se signans dixit, In nomine patris et filii et spiritus sancti. Maria mater gratiae, Maria mater misericordiae, tu me a malo protege et hora mortis suscipe. In manus tuas, domine, commendo spiritum. Iterum se signans, Per crucis hoc signum fugiat procul omne malignum. Infige crucem tuam in corde meo, domine. Fac ut semper crucis meminerim. Et denuo incoepit, Maria mater gratiae. Tunc scala submota suspendio vitam terminavit.

Finis