Tessera caerulea - commentariolum. Tessera rubicunda - nota textualis. Tessera viridis - translatio       

IV. ORATIO COMITIS NORTHAMPTONIAE
EX IPSIUS ORE EXCEPTA

ON est cur miraris, Everarde Digby, si ego hoc tempore pro officii, conscientiae, et veritatis ratione quae mihi incumbit non permittam te sine contradictione in labyrintho vani tui ingenii liberius exspatiari, ut alios ex falsis fundamentis seducas, quemadmodum ipse seductus fueris, vel calumniandi fascino, errorum nebulis, aut aequivocationis nuper natae versutiis te ex angustiis illis evolvere, quibus res tuae modo florentes sunt infoelicissime involutae, sed tamen iam furore praecipitis ingenii tui non immerito oppressae. Si in hoc crimine (quod atrocius est quam dicendo explicare possit) cuiuscunque conditionem deplorarem, tuam certe cum maxima commiseratione ingemiscerem. Sed tu tibi hoc acceptum feras, et pravis illis consultoribus qui te in hoc scelus deduxerunt, quod non minus omnes fideles et probos pro humanitatis ratione percellit, quam in temetipso omnem humanitatis sensum hebetavit.
[2] Quod tu aliquando in gratia et laude apud reginam Elizabetham fueris ego ipse testari possum, qui audivi ipsam de te honorifice loquentem, quod virum vere nobilem ad meliorem vitae rationem ineundam incitare poterat. Imo hoc superaddam, fuisse aliquando tempus quo singularis fuit animi tui erga regem nostrum propensio, fortasse ex falsis illis rumoribus, illum vobis et vastae vestrae cupiditati in religionis caussa satisfacturum. Verum semen quod in arido cecidit (ut Servator noster inquit) non altas radices egit, inflammatum illud studium quod nihil aliud sibi proponit quam ut sibi perplaceat cito extinguitur, et Traianus dignissimus et prudentissimus ille imperator haud iniuria se nihil illis debere dixit, qui magis praevaricatione peccaverant quam sua industria promereri poterant.
[3] Benignitas illa gratiosa regis nostri primis regni auspiciis deferendo honorem quamplurimis vestrae religionis cultoribus, et etiam (nisi me fallo) tibi ipsi, facilitas eius, cui Tros Tyriusque nullo discrimine in admittendo omnes qui ipsum iustis de causis accederent, integritas eius in aperiendo iustitiae portas ex aequo singulis subditis, et multa alia eius merita quae pace vigente subsequuta sunt, tam clare sunt manifesta et omnibus perspicua qui communis sensus non expertes, ut tu ipse et multi alii nuper adacti fueritis vestra execrandam ingratitudinem excusare et obumbrare falsis et ementitis rumoribus regem spem tolerandi religionem, vel connivendi priusquam sceptro Angliae potitus erat, praebuisse, sed nihil plane praestitisse.
[4] Non me fugit hunc seditiosum et falsum rumorem nonnullos tumultuoso ingenio excitasse ad praeiudicium rerum praesentium quibus alias sua securitate, ut antea, frui integrum erat. Hic rumor instar caerei scuti contra gladium potestatis adhibitus erat, ut machina ad excessus occultandos donec Troianus equus non bellicosis Graecis ut olim, sed infernali pulvere oppletus, intra parietes Parlamentariae domus introduceretur. Quomodocunque autem Deus oculos tibi et aliis in hoc facinore ut Aegypti regi et eius administris praestrinxit ad praepotentem eius gloriam magis illustrandam, quivis tamen vel communi sensu praeditus facile pervidere poterat principem cuius iudicium tot annorum usu utroque coeli cardine defixum fuerat, non potuisse statim subsidere, nec iam inde sententiam mutare prae timore deflagrationis illius quam Catesbeius archiproditor, ut alter Phaeton, in omnibus simul elementis molitus erat. Maiestas eius bona fortunae in negotiis minoris momenti quam sit religio cum animi sui libertate nunquam adaequavit. Non consultum sibi videbatur (pro religione quam amplexus est, et semper amplectetur) plures cacodaemones in circulum evocare quam devocare poterat. Novit ille quod omne regnum in se divisum desolabitur. Philosophia docet quicquid in animi recessu latet, quod ubi alter Cepham, alter Apollinem publice sectatur, dissensio aboriatur. Quod insitum alieno solo est, in id quo alitur natura vertente degenerat, et singuli hoc semper apprehendent, quod quorum est commune symbolum, facillimus est eorum transitus.
[5] Quod ad promissum de toleranda Catholicorum religione, rumor disseminatus erat a duobus filiis Belial, Watsono et Percio, eo consilio ut seditionem contra regem nostrum charissimum et regnum conflarent. Scotiae regnum in testem hic adhibeatur pro longo sane temporis intervallo priusquam Angliam adierat, in assentatio aut timor (ne ex incepto quidem decimo septimo die Novembris quod cuiuscunque principis in Europa patientiam exercuisset) vel ad minimam propensionem tolerandi religionem regem pertrahere potuerit. Quod tamen quia in votis erat, pronis animis fidem invenit. Omnibus explorate cognitum est quanta ars fuerit adhibita, quam versuta ingenia elaborarint, quot ministri subornati et corrupti multos annos et in Scotia et in externis regionibus ut regem blandis pollicitationibus auxiliorum ad consequendum ius eius in Angliam exacuerent, quandocunque sol occasurus ut splendidior in eodem horizonte ad huius insulae et universi orbis terrarum admirationem exoriretur. Sed haec omnia incassum ceciderunt, oleum et opera omnino periit. Iacta erat enim alea. Rex suum indicem iam antea constituerat et certo direxerat, atque illi qui hoc apud exteras gentes gnaviter inprimis agitarunt, plerique ut deploratae spei ex regis gratia exciderunt.
[6] Cum ex Anglia regiae maiestati innotuisset aliquot annos priusquam regina Elizabetha diem obierat, quod multis de eius religione suspitio iniiceretur ex rumoribus dispersis, quoniam nonnulli in exteris regionibus qui eius expectationi favere videbantur, audacius eius nomine usi erant, et de eius in Catholicos propensione liberius loquerentur quam ipsius regis conscientia et confirmata sententia agnosceret aut admitteret, vel ut principum exterorum animos regi conciliarent, aut suorum animos domi abalienarent. Ille non solum has insinuationes ex caeco et inconsiderato administrorum suorum studio profectas aversando damnavit, verumetiam curam et cautionem in posterum adhibuit quantum potuit diligentissime, ut illis qui hac in parte peccaverunt sua gratia exclusis animi Anglorum hac de re minus essent solliciti, et universo orbi terrarum satisfaceret.
[7] Nemo confidentius hac in causa loqui possit quam ego ipse, qui, regina superstite, plures annos instructiones et admonitiones a rege accepi, ne alia spes de futuro favore Catholicis proponeretur quam quod ille serio cogitaverat, scilicet ut singulos subditos in uno regno legum vinculo quoad religionem constabilitam constringeret, quomodocunque in civilibus rebus favoris sui radios iustis de causis protendere poterat, nec se velle semina diffidentiae a Semi et Architophele sparsa aliquem scrupulum de eius constantia animis Protestantium iniicere, quibus vel sanguine fuso fidem illam confirmaturus erat quam cum lacte nutricis hauserat, a prima infantia edidicerat, et viribus quantum poterat maximis propugnaverat, ex quo legendo vel disputando rationem religionis suae reddere poterat quam nunc digererat et familiarem sibi fecerat. Qui librum de iure regni Angliae Elizabetha regnante scripserat fuse explicat dum animum versat, quem exterum principem regno Angliae investiret. Elizabetha defuncta, instar multorum testium esse possit quam tenuis spes Catholicis illuxerit ut rex cum illis in toleranda religione vel conscientiae libertate dispensaret. Hoc singulos inducat illorum spes omnino deploratissimas cum ille et alii eiusdem generis adacti fuerunt portioni suae renuntiare in filio et haerede illustrissimae et spectatissimae Mariae reginae Scotorum et Romanae ecclesiae filiae dilectae, ut nonnulli in Davide, qui clamitarunt Nulla nobis pars in David nec haereditas in filio Iesei. Hoc enim ex literis interceptis quae in Scotiam datae, et claris iudiciis certo constat. Regia maiestas quam diu illud expectavit quod Deo auspice et authore hodie possidet, semper in Protestantium fide generatim tanquam in sacra anchora sibi firmamentum posuit. Quamvis enim quamplurimos ex altera parte non minori fide et animi inclinatione in suam personam et ius haereditarium quam alios quoscunque propendere intelligeret, tam quod ex regina eius matre dependerint, quam quod suavitatem morum ipsius degustaverint. Attamen cum deprendisset quanta ebullientis sanguinis effervescentia multi superiori tempore abrepti fuissent, simulque observasset cuiusmodi censuris infidelitate et obsequio erga principem se exposuissent, postremo cum praevidisset quorsum eorum protestatio decideret cum illis non non satifieret, subtimuit ulterius in illud fretum penetrare quam quousque suum ipsius iudicium tanquam index nauticus se dirigere et clavum tenere posset.
[8] Si vel unum viride folium in spem Catholicorum a Catesbeio, Wintero, Garnetto, Fawkesio etc. conspici potuisset, nec cum exteris principibus priusquam Elizabetha e vivis excessisset, ad certissimum ius haereditarium intervertendum egissent, nec cum regia eius maiestas singulari omnium applausu exceptus fuerat hoc legationibus ultro citroque missis et coniurationibus domi forisque moliti fuissent.
[9] Verissimum esse ex confessionibus liquido constat, falsissimum illum sacerdotem Watsonum et archiproditorem Percium primos fuisse authores et divulgatores iniquissimi huius rumoris ex quo tanquam solo maledicto in ipsorum bonum, coniurationis castra, ut existimatur, construerent.
[10] Non alius est qui ad hanc rem certius et solidius quam ego ipse loqui poterit, cum enim a domino rege ad Watsonum in carcere conclusum ut ipsum huius rumoris authorem arguerem missus essem, uno et alter die ante eius supplicium, et illum per animae salutem urgerem ut confiteretur directe sicut novissimo die responderet, an cum semel atque iterum regem Edenburgi accederet, rex aliquod promissum aut spem Catholicis fecisset de religione toleranda. Watsonus per animae salutem protestatus erat se nunquam vel tantillum spei in hac causa a rege potuisse consequi, nec ulterius quam quod illos hoc scire voluerit, quod ut peregrinus erat in rebus Anglicis, ita quousque certo intelligeret quomodo se res haberent nullo modo favorem promittere voluit. Verum protestatus est omnia universi mundi regna et diademata illum ne inducere posse vel tantillum professionis suae quae sibi pabulam animae et aeternae haereditatis arra erat immutare. Agnovit certe Watsonus ut Catholicorum animos in amore et obsequio erga regem contineret, se regis verba molliori accentu et mitiori loquendi formula impertiisse quam ex veritate debuerat, quoniam noverat alios perinde ac remiges in hanc partem spectare, et in alteram remos impellere. Ut rex hanc simulatam hypocrisim et alia graviora laesae maiestatis crimina sibi condonaret humillime petiit, et tam horrendi criminis sui quam falsi rumoris desseminati poenitere visus est.
[11] Quod vero Percius impoenitens, quantum nos norimus, et tacitus in particularibus obierit, non impedit quo minus ille perditissimus in hac incendiariorum colluvie huius rumoris fuerit author. Quamvis enim minime novum sit eiusmodi perduellem tam pernitiosam calumniam ex malignitate sua excogitare, qui omnes nervos ut rex e medio tolleretur, et omnia obstacula contra fulmineam illam machinationem submoverentur, obnixe contendit. Quanto maius odium regi apud Catholicos male sanos conflaret, et quanto asperius Catholicos illos ad vindictam suscitaret tanto spes eius erat excitatior cum scelus peractum esset, ut laudaretur et comprobaretur. Sed ut quod res sit vere dicam, multorum testimoniis confirmetur hunc perduellem Percium post primum et secundum e Scotia reditum nullam spei vel solatii scintillulam Catholicis retulisse, cuius non alio opus est argumento quam quod Guido Fawkes et alii transmissi erant in Hispaniam et exteras regiones ad renovandum interim facinus intermissum et occultatum post Percii reditum, quod, ut verisimile est, neutiquam factum fuisset, si ille cum olivae fronde rediisset, aut aliquod signum bene sperandi sustulisset.
[12] Itaque necessarium duxi huc usque progredi ad eluendas illas maculas quae a perditissimis illis scelerum machinatoribus aspersae erant. Nunc superest ut apud Deum intercedam, ut vere in hac vita ad multorum satisfactionem poeniteas, et remissionem peccatorum in altera vita ad animae salutem consequaris, cum ex singulari regis gratia tantum temporis ad vitae rationem subducendam concessum fuerit priusquam pro tribunali summi iudicis sistaris.

H. NORTHAMPTON

|

AEC oratione habita, comes Salisburiensis verba fecit ad illud quod Everardus Digby urgebat de promisso a regia maiestate recusantibus facto et violato, quasi inde in societatem tam horrendae proditionis pertractus esset. Agnovit ille Everardum Digby affinitate sibi coniunctum, et religiose protestatus se nihil nisi candide et vere dicturum esse. Paucis autem et perspicue regio honori in hoc patrocinatus est, et regem ab omni aspersione et scandalo desultoriae levitatis in religione liberavit, uti etiam, quod ne pertenuem spem, multo minus promissum de religione toleranda fecisset. Et hanc ad rem declaravit tantum abesse ut rex eiusmodi promissi vel spem faceret priusquam hoc regnum adeptus erat, et iam inde, ut semper professus fuerit se vel ne audire hoc a quocunque aequo animo potuisse.
[14] Postea explicavit quod factum erat ad regiam Hamptonam cum de Watsoni proditione agebatur. Scilicet nonnullos e praecipuis Catholicis accersitos fuisse, cumque compertum esset illos proditioni Watsoni se non immiscuisse, cum laude demissos fuisse, simulque admonitos ut regi pro officii ratione obsecundarent, cum hoc pleno favoris promisso, ut quicquid regi deberetur ex quo primum regnum adierit, nomine recusationis, in causa religionis, Catholicis illis melioris notae demitteretur qui regi in primis regni auspiciis fidem probaverant, et coniurationibus se minime intermiscuerant.
[15] Deinde ad Everardum Digby falsitatis conviciendum dilucide probavit quicquid ille protestationibus adhibitis obfirmate negaverat se minime conscium fuisse in machinatione pulveris fulminalis omnino falsum esse, idque ex testimonio Guidonis Fawkes qui tunc praesens aderat, confessusque fuerat quod nonnullis mensibus antequam comitia Parlamentaria haberentur, cum in aedibus Digbei ruri ageret, Digbeium arbitris remotis Guidoni illi significasse se subvereri ne ex nimio coeli humore (pluvia enim assidua iam terra permaduerat) pulvis fulminalis in crypta humesceret, et ad ignum concipiendum adeo esset ineptus ut necessario novus fuerit comparandus.
[16] Postremo comes magnis et meritis laudibus prosequutus est Baronem de Monte-Aquilae ob spectatam eius in principem et patriam fidem, quodque prudenter et fideliter tempestive literas ad se clandestino missas in lucem protulerat.
[17] Digbeius hic agnovit se non loquutum fuisse de regis promisso violato ex sui ipsius certa scientia, sed ex aliorum relatione quibus crediderat et nominatim ex fide domini Thomae Treshami.

UNC duodecimviri iurati reversi sententiam protulerant qua septem illos laesae maiestatis postulatos reos peregerunt. Philipps regius ad legem serviens rogavit ut iudicium contra illos septem ex ipsorum convictione, et contra Everardum Digby ex ipsius confessione, pronuntiaretur.
[19] Capitalis Angliae iusticiarius cum graviter et prudenter de legibus regnante Elizabethe contra recusantes sacerdotes Romane Catholicos et eorum susceptores sancitis una cum singularum legum caussis et rationibus egisset, et perspicue demonstrasset illas esse necessarias, aequas, et temperatas, iudicium pronuntiavit.
[20] Cum iam surrecturi, Everardus Digby conversus ad dominos delegatos dixit, Si vel audivero quempiam e vobis dicere se mihi ignoscere, alacrior ad patibulum accedam. Domini delegati coniunctim responderunt, Ignoscat tibi Deus, nos vero ignoscimus.
[21] Die Iovis insequente Everardus Digby, Robertus Winter, Ioannes Grant, et Thomas Bates iuxta occidentalem portam cathedralis ecclesiae Sancti Pauli Londini, et postridie Thomas Winter, Ambrosius Roockwood, Robertus Keyes, et Guido Fawkes in area veteris palatii Westmonasterii prope aedes Parlamentarias extremo supplicio fuerunt affecti.

Perge ad partem III