Tessera caerulea - commentariolum. Tessera rubicunda - nota textualis. Tessera viridis - translatio   

 

ACTIO IN HENRICUM GARNETUM
SOCIETATIS IESUITICAE IN ANGLIA SUPERIOREM,
ET CAETEROS QUI PRODITIONE LONGE IMMANISSIMA
SERENISSIMUM BRITANNIAE MAGNAE REGEM,
ET REGNI ANGLIAE ORDINES PULVERE FULMINALI
E MEDIO TOLLERE CONIURARUNT
UNA CUM ORATIONIBUS DOMINORUM DELEGATORUM.

ADIECTUM EST SUPPLICIUM DE HENRICO GARNETI
LONDINI SUMPTUM

Omnia ex Anglico a G. Camdeno Latine versa 

Londoni
Excudebat Ioannes Norton, serenissimae regiae maiestatis in Latinis,
Graecis, et Hebraicis Typographus

Anno Domini 1607

LECTORI

E horrenda, execranda, et longe immanissima proditione et coniuratione serenissimum Magnae Britanniae monarcham et universos regni Angliae ordines in comitiis Parlamentariis semel simulque pulvere fulminali e medio tollendi, aliquid in lucem aedere et minus necessarium et omnino inutile prima fronte videatur. Primum, cum Iustitia suo munere perfuncta ex singularibus ipsorum proditorum confessionibus (quas plane et publice quando pro tribunali sisterentur agnoverunt et confirmarunt, maxima hominum multitudine circumfusa) omnem scrupulum tollat et singulis cumulatissime satisfaciat, maxime cum sententia lata in ipsos suo tempore ex lege merito sit animadversum. Ut enim lex iustitiae est fundamentum, ita eadem iustitia recte administrata reipublicae est basis et aurea illa amussis quam ad causas civiles et criminales decidendas Deus ipse adhibendam praescripsit. Secundo quod hae proditiones sive laesae maiestatis crimina sunt adeo manifesta, testata, et maioribus quasi theatris proposita, ut plane nemo apud nos eadem ignorare prae se ferre possit. Necessarium tamen est, et apprime utile erit aliquid de iisdem in publicum dare, tum quod incertae, mendaces, et male consutae relationes de argumentis et probationibus pro tribunali prolatis per circulos circumferuntur, tum etiam quod praesentium et posterorum intersit ut ortus et auctus atrocissimae huius et nefandissimae coniurationis cognoscantur, et quinam in eadem praecipui authores et actores extiterint intelligatur.

IN PRIORI ACTIONE
DIE LUNAE XXVII
IANUARII
ANNO MDCV IN PRAETORIO
WESTMONASTERIENSI
HI FUERUNT DOMINI DELEGATI

COMES NOTTINGHAMIAE
COMES
SUFFOLCIAE
COMES
WIGORNIAE
COMES
DEVONIAE
COMES
NORTHAMPTONIAE
COMES
SALISBURIAE
PRIMARIUS SIVE CAPITALIS IUSTITIARIUS
ANGLIAE
PRIMARIUS SIVE CAPITALIS BARO SCACCARII

PETRUS WARBERTON EQUES AURATUS ET COMMUNIUM PLACITORUM IUSTITIARIUS

Sistebantur pro tribunali hi qui in quaestionem vocati <sunt> de criminibus laesae maiestatis in comitatu Midlesexiae

1. ROBERTUS WINTER ARMIGER
2. THOMAS WINTER GENEROSUS
3. GUIDO FAWKES GENEROSUS
4. IOANNES GRANT ARMIGER
5. AMBROSIUS ROOKWOOD ARMIGER
6. ROBERTUS KEYES GENEROSUS
7. THOMAS BATES

8. EVERARDUS DIGBYE
Ex ordine equestri qui in quaestionem vocatus erat de crimine laesae maiestatis in comitatu Northampton

 

I. CRIMINA LAESAE MAIESTATIS DE QUIBUS ROBERTUS WINTER ARMIGER, THOMAS WINTER GENEROSUS, GUIDO FAWKES GENEROSUS, IOANNES GRANT ARMIGER, AMBROSIUS ROCKWOOD ARMIGER, ROBERTUS KEIES GENEROSUS, ET THOMAS BATES IN IUDICIUM VOCATI FUERE IUXTA FORENSEM IURIS MUNICIPALIS ANGLIAE FORMULAM

UOD cum serenissimus rex dominus noster consiliariorum suorum suasu et consensu constituisset ordines regni convocare et comitia Parlamentaria in urbe Westmonasteriensi de rebus maximi momenti, quae ad regiam maiestatem, regnum, et ecclesiam spectarunt, habere, Henricus Garnetus superior Iesuiticae societatis in Anglia (alias ementitis nominibus Wally, Darcy, Roberts, Famer, et Henricus Philips appellatus), Oswaldus Tesmond Iesuita (alias Oswaldus Greenwell), Ioannes Gerardus (alias Lee et Brooke nominatus), Robertus Winter armiger, Thomas Winter generosus, Guido Fawks generosus (alias Guido Iohnson), Robertus Keies generosus, et Thomas Bates famulus Roberti Catesby armigeri, simul cum Roberto Catesby et Thoma Percy armigeris, Ioanne Wright, et Christophero Wright generosis contra regiam maiestatem convenerunt, et Henricus ille Garnet, Oswaldus Tesmond, Ioannes Gerrard, aliique Iesuitae malitiose, perfide, et proditorie Thomae Winter, Guidoni Fawkes, Roberto Keies, Thomae Bates, nec non Roberto Catesby, Thomae Percy, Ioanni Wright, Christophero Wright, et Francisco Tresham confirmarunt et persuaserunt serenissimum regem nostrum, proceres et praesules, universamque regni Angliae plebem (papistis exceptis) esse haereticos, omnesque haereticos anathematis vinculo esse innodatos et excommunicatos, nullumque haereticum posse regnare, sed licitum meritoriumque esse serenissimum regem nostrum et singulos in Anglia haereticos e medio tollere ad promovendam et propagandam fucatum illam et usurpatam pontificis Romani authoritatem et iurisdictionem, et ad superstitiosam illam Romanam religionem in Anglia restaurandam. Cui proditoriae persuasioni Thomas Winter, Guido Fawkes, Robertus Keyes, Thomas Bates, Robertus Catesby, Thomas Percy, Ioannes Wright, Christopherus Weight, et Franciscus Tresham perfide assensum praebuerunt, et inde Henricus ille Garnet, Oswaldus Tesmond, Ioannes Gerrard, et alii Iesuitae, Thomas Winter, Guido Fawkes, Robertus Keyes, et Thomas Bates, sicut Robertus Catesby, Thomas Percy, Ioannes Wright, et Franciscus Tresham perfidiosissime consenserunt et conspirarunt pulvere sulphureo sive fulminali, quasi uno flatu erumpente, regem nostrum serenissimum, reginam illustrissimam et gratiosissimam, principem nobilissimum Henricum eius filium primogenitum, Angliae amorem et delitias, praesules et proceres, gravissimos regni iudices, equites auratos, cives et burgenses cum quamplurimis aliis fidelissimis subditis et regis ministris ad comitia Parliamentaria evocatis, nulla maiestatis, dignitatis, ordinis, sexus, aetatis, aut loci ratione habita, atrocissime, immanissime, perfidiosissime ex improviso in altum efflare, membratim discerpere, et funditus e medio tollere. Praeterea conspirarunt non solum regiam sobolem masculam penitus excindere, verumetiam quod proditores illi cum aliis eiusdem farinae nobilisssimas dominas Elizabetham et Mariam, serenissimi regis nostri filiolas, interciperent, et Elizabetham Angliae reginam denuntiarent, simulque fallacia quaedam edicta eiusdem Elizabethae nomine promulgarent, cum hac tamen inter ipsos proditores cautione, ut ne verbum quidem fieret de religione immutanda, nec ipsi proditores se huius horrendi et nefarii sceleris authores vel actores profiterentur, donec eas copias contraxissent quae praecognita scelera ad effectum perducere possent. Tunc autem eadem scelera agnoscerent et comprobarent, ut ex eorum numero quae non laudantur nisi peracta. Verum edicto illo fallaci et ementito omnibus significarent singula incommoda et gravamina in regno ut populo satisfieret submovenda esse. Quodque ad securiorem sceleris occultationem et eiusdem consummationem tam Thomas ille Winterus, Guido Fawkes, Robertus Keyes, Thomas Bates, quam Robertus Catesby, Thomas Percy, Ioannes Wright, Christopherus Wright, et Franciscus Tresham nefario consilio et suasu Henrici Garnet, Oswaldi Tesmond et Ioannis Gerrard, et aliorum Iesuitarum, scelerati consenserunt et coniurarunt quod Thomas ille Winter, Guido Fawkes, Robertus Keyes, Thomas Bates nec non Robertus Catesby, Thomas Percy, Ioannes Wright, et Christopherus Wright seorsim conceptis verbis, Euangeliis tactis et Eucharistia sumpta, iurarent proditorias has machinationes occultare, nec easdem directe vel indirecte verbis aut circumstantiis aperire, nec ab incepto scelere destituros sine consensu trium coniuratorum, unde tam Thomas Winter, Guido Fawkes, Robertus Keyes, Thomas Bates, quam Robertus Catesby, Thomas Percy, Ioannes Wright, et Christopherus Wright, et Franciscus Tresham perfide et proditorie iusiurandum seorsim iurarunt Eucharistiaeque sacramentum, Henrico Garnet, Ioanne Gerard, Oswaldo Tesmond, et aliis Iesuitis ministrantibus, sumpserunt. Ad haec Thomas ille Winterus, Guido Fawkes, Robertus Keyes, Thomas Bates, simul cum Roberto Catesby, Thoma Percy, Ioanne Wright, Christophero Wright, et Iesuitis illis Henrico Garnet, Ioanne Gerrard, Oswaldo Tesmond, aliisque authoribus et consultoribus ad scelus illud machinandum et omnino perficiendum perfide consenserunt, et coniurarunt cuniculum agere sub aedibus Parliamentariis, et ibidem magnam vim pulveris fulminalis supponere, et perinde ac consenserunt, Thomas ille Winter, Guido Fawkes, Robertus Keyes, et Thomas Bates, una cum Roberto Catesby, Thoma Percy, Ioanne Wright, Christophero Wright, latenter clandestinis operibus et magno molimine suffoderunt, et ad medium usque fundamenti parietis aedium Parliamentariarum egerunt, eo consilio ut ibi magnam vim pulveris fulminalis supponerent ad scelus quod susceperant conficiendum. Et Thomas ille Winter, Guido Fawkes, Robertus Keyes, et Thomas Bates, una cum Roberto Catesby, Thoma Percy, Ioanne Wright, Christophero Wright, cum deprehendissent opus esse plenum difficultatis, fundamentum illud quod solidissimum et duodecim plus minus pedes crassum, et accepissent cryptam quandam Parliamentariis aedibus esse subiectam, et habitationi Thomae Percy adiunctam, nunc annuo reditu locandam esse, Thomas ille Percy, Henrico Garnet, Oswaldo Tesmond, Ioanne Gerrard, et aliis Iesuitis instigantibus, una cum Thoma Winter, Guidone Fawkes, Roberto Keyes, et Thoma Bates, una cum Roberto Catesby, Ioanne Wright, et Christophero Wright cryptam illam ad tempus conduxit, et proditores illi in eandem viginti cados pulveris fulminalis e domo Thomae Percy latenter et nefarie intulerunt ad susceptum flagitium perpetrandum. Postea autem Henricus ille Garnet, Oswaldus Tesmond, Ioannes Gerrard, et alii Iesuitae, Thomas Winter, Guido Fawkes, Robertus Keyes, et Thomas Bates, una una cum Roberto Catesby, Thoma Percy, Ioanne Wright, et Christophero Wright, convenerunt Robertum Winter, Ioannem Graunt, Ambrosium Rookwood, et Franciscum Tresham, armigeros et iisdem machinationes, consilia, et scelera suscepta sigillatim communicarunt, et ab iisdem petierunt ut semet Henrico illi Garnet, Oswaldo Tesmond, Ioanni Gerrard, Thomae Winter, Guidoni Fawkes, Roberto Keyes, Thomae Bates, nec non Roberto Catesby, Thomae Percy, Ioanni Wright, Christophero Wright in consceleratis illis machinationibus consociarent, et equos, arma, aliaque necessaria ad scelera perpetranda appararent. Cui nefariae petitioni Robertus ille Winter, Ioannes Grant, Ambrosius Rookwood, et Franciscus Tresham assensum et consensum adhibuerunt, et proditorie iisdem semet consociarunt et adhaeserunt. Itaque eo consilio iusiurandum quod modo diximus iurarunt, et Eucharistiam, Iesuitis illis ministrantibus, sumpserunt, equos, arma, et alia necessaria, ut proditorie efficerent quod susceperant, appararunt. Postea proditores illi decem alios pulveris fulminalis cados compararunt, et in cryptam intulerunt male metuentes ne pulvis ille iam antea ibi suppositus humesceret, magnamque illam vim pulveris fulminalis lignorum strue, ne forte conspiceretur, clandestino et perfide obtexerunt et occultarunt. Paucisque interpositis diebus, proditores illi quatuor dolia pulvere fulminali oppleta procurarunt et in cryptam intulerunt, quibus et reliquis cadis ferramenta et faxa imposuerunt, nec non lignorum strue occultarunt. Postea Guido Fawkes ad nefaria illa consilia et machinationes exequenda, Henrico Garnet, Oswaldo Tesmond, Ioanne Gerrard, aliisque Iesuitis, nec non Roberto Winter, Thoma Winter, Roberto Keyes, Thoma Bates, Ioanne Grant, et Ambrosio Rookwood, una cum Roberto Catesby, Thoma Percy, Ioanne Wright, Christophero Wright, et Francisco Tresham instigantibus, sibi comperaverat et penes se habuerat fomitem igniarium ad pulverum illum fulminalem inflammandum ut horrenda haec proditio perficeretur. Porro postquam execrandum hoc scelus divina benignitate et misericordia non sine miraculo pauculis horis antequam perficiendum erat detectum fuerat, Henricus ille Garnet, Oswaldus Tesmond, Ioannes Gerrard, Robertus Winter, Thomas Winter, Robertus Keyes, Thomas Bates, Ioannes Grant, et Ambrosius Rookwood, nec non Robertus Catesby, Thomas Percy, Ioannes Wright, et Christopherus Wright fuga se subduxerunt, eo animo ut papistas quos poterant ad tumultum et in actualem et publicam rebellionem contra serenissimum regem dominum nostrum concitarent, variosque fictos et falsos rumores passim disseminarunt quasi papistis iugula tunc peterentur, unde papistarum nonnulli arma induerunt et in actualem et publicam rebellionem contra serenissimum regem dominum nostrum in diversis regni Angliae partibus perfide proruerunt.
[2] Horum criminum postulati, singuli responderunt se minime reos esse, Deoque et patriae caussam suam commiserunt.

II. EDWARDUS PHILIPS, VIR ORDINIS EQUESTRIS, REGIUS AD LEGEM ADMINISTER SIVE SERVIENS ACCUSATIONIS CAPITA IN HANC SENTENTIAM EXPLICAVIT

UOD honoratissimi domini delegati ad vos hodie refertur, vestroque examini equites aurati etc. iurati subiicitur, crimen est laesae maiestatis, idque tam atrox, immane, et horrendum, ut ex omni seculorum memoria homo plane nemo eiusmodi quicquam
vel fando audiverit,
vel animo agitaverit,
nec quis infernus vel terrenus cacodaemon hactenus sit molitus.
Si enim execrandum sit vel infimae sortis quempiam occidere,
si a Deo inunctum violare sit ipsi Deo adversari,
si caede et sanguine principes, regna, et respublicas subruere sit Deo hominibusque exosum, quod omnibus vere Christianis agnoscendum, quanto atrocius scelus esse singuli Christiani iudicent occidere et funditus tollere regem, reginam, principem, progeniem cum regno et republica qui singuli omnibus numeris sunt adeo perfecte absoluti ut Deus approbet, orbis terrarum cum admiratione suscipiat, omnes fideles Angli cum honore observent, et Papa solummodo cum suis asseclis aegris oculis intueatur et invideat.

Procedendi formula in hoc crimine trifarium est dividenda, scilicet in,

1. Declarationem.
2. Aggravationem.
3. Probationem.

Mihi autem pro ratione muneris incumbit et praescribitur, ut in accusationi capitibus declarandis et explicandis mea versetur industria. Reliqua illa duo illi cuius interest sunt reliquenda.

Declaratio haec in quatuor rebus versatur,

Primo, in coniuratorum personis et qualitatibus.
Secundo, in re coniurata.
Tertio, in ratione coniurationem perficiendi et exequendi.
Quarto, in ipsius coniurationis scopo.

Quod ad personas, hi fuere,

Garnetus
Gerrardus Iesuitae non tunc temporis intercepti
Tesimondus

Thomas Winter
Guido Fawkes
Robertus Keyes
Thomas BatesPro tribunali
Everardus Digby
Ambrosius Rockwood
Ioannes Grant
Robertus Winter

Robertus Catesby
Thomas PercyIn rebellione caesi
Ioannes Wright
Christopherus Wright

Franciscus Tresham Modo defunctus

Qui singuli Romanistae obfirmati et ex tam perfida et irreligiosa schola depravati discipuli.

Quod ad rem coniuratam, versabatur illa,

Primo, in rege abdicando et de suo solio deturbando.
Secundo, in eodem cum regina et principe extinguendo.
Tertio, in rebellione et seditione concitanda.
Quarto, in miseranda clade subditis inferenda.
Quinto, in immutanda et subvertenda religione hic constabilita.
Sexto, in regno vastando et labefactando, hostesque exteros inducendo.

Quod ad rationem et media exequendi.

Inter eos conventum, conclusum, et derminatum erat,
1. Regem et subditos (papistis exceptis) esse haereticos.
2. Omnes esse diris devotos, et a Papa excommunicationis vinculo innodatos.
3. Nullum haereticum regnare debere.
4. Fas esse et meritorium regem et reliquos omnes haereticos e medio tollere.

Hanc autem sceleris perpetrandi rationem esse inter ipsos convenit.

1. Regem, reginam, principem, proceres, et praesules regni, equites, et burgenses
Parlamentarios pulvere fulminali efflandos et delendos.
2. Regiam prolem masculam radicitus extirpandam.
3. Elizabetham et Mariam regis filias in ipsorum custodiam attrahendas, dominamque
Elizabetham Angliae reginam esse promulgandam.
4. Edictum nomine Elizabethae divulgandum, in quo nulla religionis immutandae mentio
fieret, nec ipsos esse proditionis conscios donec vires et copias contraxissent, et
tunc publico edicto significarent omnia gravamina in regno penitus esse submovenda.
5. Iusiurandum mutuo inter ipsos firmandum et Eucharistiam sumendam, primo ut quam
maxime rem celarent et occultarent, deinde ut eandem persequerentur, nisi consensu
trium exempti fuissent.
6. Rege, regina, principe, regia prole mascula, proceribus, et praesulibus, cum equitibus
et burgensibus sublatis, rem exteris principibus significarent, et Edmundum Bainham
laesae maiestatis antea convictum, quique se appellavit damnatorum antesignanum, ad
Papam esse amandandum, dignus utique legatus inter Papam et Plutonem.
7. Parlamentariis comitiis ad septimum diem Februarii prorogatis, mense Decembri
cuniculum egerunt sub camera Parlamentaria, eo consilio ut vim magnam pulveris
fulminalis ibi disponerent, sed cum Parlamentaria illa comitia ad diem tertium Octobris
prorogarentur, quadragesimali tempore subsequente cryptam conduxerunt sub camera
Parlamentaria in qua viginti fulminalis illius pulveris cados collocarent.
8. Robertum Winter, Ioannem Grant, et Ambrosium Rockwood praestito iuramento in
societatem asciverunt ad bellicum apparatum instruendum. Die vicesimo Iulii decem
alios pulveris fulminalis cados in criptam intulerunt, quibus ferramenta, ingentia
saxa imposuerunt, et omnia lignorum strue obtexerunt.
Die 20. Septembris quatuor dolia pulveris illius cum aliis saxis et ferramentis in cryptam
intulerunt
Die 4. Novembris Parlamentariis comitiis in diem sequentem prorogatis, hora noctis
undecima Guido Fawks (reliquorum suasu) igniarium et funiculos stupeos ad pulverem
postero die inflammandum apparaverat.
Hac proditione non sine miraculo detecta, illico arma induerunt, et alios in apertam
rebellionem concitarunt, dispersis hinc inde rumoribus quod pontificorum sive
papistarum iugula iam essent petenda.

III. HANC EXPLICATIONEM EXCEPIT EDWARDUS COOKE EQUES AURATUS, REGIAE MAIESTATIS ATTORNATUS GENERALIS SIVE PROCURATOR REGIUS, QUI IN HANC SENTENTIAM ORATIONEM HABUIT

X his quae regius ad legem serviens iam explicavit vobis, honoratissimi domini, et reliquis huius amplissimi et gravissimi consessus et conventus, certo constat hoc esse immanissimum et maximum laesae maiestatis crimen quod ante haec tempora in Britannia conflatum, idque in maximum quem Britannia hactenus vidit monarcham. Verum cum hic consessus et conventus plura audierit, et radices ramosque huius sceleris hactenis latitantia in lucem producta viderit, vere dixerit, Quis haec posteris sic narrare poterit, ut facta non ficta esse videantur? Itaque in hac tanti momenti caussa in quam et cuius actionem universi orbis Christiani oculi hodie intente coniiciuntur, a vobis bona vestra cum venia mihi efflagitandum est ut paulo fusius et non qua soleo brevitate succincta dicam, et brevior tamen ero quam res ipsa necessario exigat. In ipso autem cuius caussae limine operaepretium mihi videtur nonnullis illisque candidis et aequis rerum aestimatoribus paucis satisfacere qui non solum sunt mirati, verum etiam aegerrime tulerunt hanc actionem non citius institutam fuisse cum causa sit atrocissima, et horror eiusdem instet continuus.
[2] 1. Ex naturae ordine est ut graviora lentius moveantur, iuxta illud poetae tarda solet magnis rebus adesse fides. Et de his verissime dicamus, nunquam ante dies nostros talia acciderunt.
[3] 2. Veritas temporis filia, et certe maxime hac in causa in qua examinationibus tempestivis et frequentibus, et saepius iteratis, primum res maximi momenti nuperrime diluxerunt. Secundo nonnulli delinquentes idque capitaliter nuperrime sunt intercepti. Tertio aliqui proditionis antesignani prius ignoti nunc ante omnium oculos sunt prolati, scilicet Iesuiticae societatis patres. Quarto libri haeretici, proditorii, et damnandae lectionis de Aequivocatione et De Officio Principis Christiani apud Franciscum Tresham sunt deprehensi.
[4] 3. In hisce examinationibus viginti quatuor dies seorsim fuere insumpti
[5] 4. Alias enim qui minime proscriptus extremo supplicio fuisset affectus. Guido enim Fawkes aliquantisper sub ementito nomine Ioannis Iohnson delituit, adeo ut si actio sub eo nomine fuisset accelerata et ille suspendio periisset, quamquam de persona constitisset, procedendi tamen formula ex iure et ordine non fuisset.
[6] 5. Regi pro sua prudentia et singulari moderatione visum erat ut quo tempore Parlamentarii ordines convenirent, huius caussae cognitio haberetur, quandoquidem ad Parlamentarios ordines potissimum spectaret.
[7] Quod ad crimina, adeo sunt immensa et transcendentia ex tam truculentis et tremendis sceleribus conflata ut nullo argumento, illatione, aut circumstantiis exaggerari potuerint, idque triplici ratione. Primum quod hoc scelus sit primae impressionis et itaque sine nomine quod adaequatum esse poterat ad huius atrocitatem satis exprimendam, nec ullum sane nomen quod huic conveniat apud legum latores usquam occurrit. Crimen enim atrocissimum et gravissimum quod illi animo comprehendere poterant, crimen laesae maiestatis nominarunt, verum huic sceleri nomen deficit consentaneum, quod non ad maiestatem laedendam sed funditus exscindendam, nec solum in regis sed etiam regni perniciem et ruinam spectavit, id est, ad convellendam et obruendam machinam et molem florentissimae, antiquissimae, et celeberrimae monarchiae, imo ad nomen et nationem funditus delendam, Nec taceas igitur neque compescaris Deus, quoniam ecce inimici tui sonuerunt, et qui oderunt te extulerunt caput. Dixerunt, ‘venite, et disperdamus eos de gente et non memoretur nomen Israel ultra’.
[8] Secundo, sine exemplo est. Exempla enim omnia superat sive facta sive ficta etiam a tragicis poetis, qui omnis ingenii nervos intendunt ut horrendas et cruentas caedes ob oculos proponant.
[9] Tertio, sine modo est. Neque enim terminatur vel cancellis hoc scelus circumscribitur, sed prout mathematicorum linea est, quae divisibilis in semper divisibilia.
[10] Laesae maiestatis crimen est regis, reginae, vel principis exitium vel animo agitare. Quia hoc crimen perinde est ac arbor cuius radix veneno perfusa in terrae visceribus abdita latet, ut intimus humani animi recessus qui Deo soli patet. Verum legum solertia cautum est ut intercipiantur et amputentur huius arboris folia, frondes, et surculi, quae a proditionis radice progerminant, sive verbis quae foliis, aut aperto aliquo facto quod germinibus assimilentur, priusquam ad eam perveniant maturitatem quae universae reipublicae vastitatem et perniciem ex improviso inferant.
[11] Laesae etiam maiestatis crimen est Angliae cancellarium, thesaurarium, iusticiarios cuiuscunque tribunalis, iusticiarios assisarum, vel quemcunque iudicem, ut in statuto xxv Edwardi III habetur, dum pro tribunali sedent et sui officii munere funguntur, interficere. Quandoquidem quilibet iudex pro tribunali regia authoritate sedens regis maiestatem et personam representat, itaque crimen est laesae maiestatis illum interficere, cum ex legis sententia rex in foro semper praesens adsit. At in supremo Parlamenti foro quilibet vi et virtute regiae authoritatis rescripto sub magno Angliae sigillo iudicialem habeat locum, ex consequenti quemlibet eorum interficere seorsim crimen fuerat laesae maiestatis. Praeterea huic laesae maiestatis crimini accesserunt rebellio, burglaria, violenta, scilicet in aedes nocturna irruptio, furtum, equorum surreptio, etc. Adeo ut huiusmodi et tantum hoc sit crimen quantum nemo dicendo explicet, nemo exemplo adaequet, nemo cancellis circumscribat.
[12] Quod ad exteros principes spectat, interposita hic fuit prostestatio ad omnem in hac causa labeculam ab illis eluendam. Primo quod dum regna hostili invicem erant animo, hostiles et infensae actiones iustae et honori ducuntur. Secundo non est regius procurator, serviens, aut alius qui principes illos vel memorant vel innuunt. Novimus enim de magnis principibus non nisi cum reverentia, observantia, et honoris praefatione loquendum, legemque in sermone tenendam. Verum Guido ille Fawkes, Winterus, et reliqui delinquentes qui quae dicta sunt suis confessionibus ediderunt, itaque qui regi in lege sunt a consiliis tantum quae delinquentes confessi sunt commemorant, nec alium quempiam in crimen vocant. Illi itidem serenissimum dominum nostrum regem Iacobum immerito convitiis prosciderunt, quae nos non alio consilio memoramus quam ut delinquentium scelera et malignitas in medio proponantur. Tertio quid de exteris principibus dicitur, ita horum criminibus quasi intexitur et implicatur ut seiungi et separari non possit, et itaque nullo modo praetermittendum.
[13] Ut illud per pulverem fuminalem suscepta proditio in se immanis erat et contra naturam, ita eius conceptio et ortus monstrosissima, utique ex intermortuis proditionum quarundam superiorum cineribus suscitata, triplici enim innixa erat radica, quae a Iesuitis et Anglis Romane Catholicis consita et rigata. Prima in Anglia mense Decembri et Martio, secunda in Belgio mense Iunio, tertia in Hispania mense Iulio. In Anglia duo emisit brachia, alterum mense Decembri anno vertenti antequam regina Elizabetha divae memoriae e vivis excessit, alterum mense Martio quo excessit.
[14] Anno salutis MDCI mense Decembri Henricus Garnetus superior Iesuiticae societatis in Anglia, Robertus Tesmond Iesuita, Robertus Catesby, vir subacto et versuto ingenio et profunda perfidia, cum Francisco Tresham et aliis, nomine et causa Anglorum Romane Catholicorum Thomam Winter pro publico Romane Catholicorum boni in Hispaniam ablegarunt, illi Garnetus literas commendatitias Creswello Iesuitae in Hispania agenti perferendas dedit. Wintero Tesmond, alias Greeneway et unus ex coniuratis, comitem se adiungit. Legationis summa quae Wintero illi imprimis demandata haec erat, ut apud regem Hispaniarum nomine Anglorum Catholicorum intercederet ut rex exercitu in Angliam submitteret, cui Catholici in Anglia copias suas adiungere fidelemque illi operam navare praesto adessent. Praeterea cum Hispaniarum rege ageret ut pensiones aliquas annuas nonnullis Catholicis Anglis maiestati eius devotis assignaret, nec non ut eidem regi innueret plures in Anglia esse nobiles et viros militares rerum praesentiarum pertaesos, quos sublevando eorum inopiam in suas partes facile pertraheret. Cumque quotiescunque Anglia invaderetur, maxime difficultas ex equorum transvectione intervenerit, Catholici Angli certo regi Hispaniarum promitterent se in omnes occasiones MD vel MM equos instructos qui ipsi militarent educturos. Thomas Winter cum in Hispaniam una cum Tesmundo Iesuita appulisset, curante Creswello Iesuita convenit Petrum Francescam secundum secretarium cui rem communicavit, uti etiam Duci Lermae qui asseveravit hoc Hispaniarum regi fore gratissimum, seque ad hoc promovendum minime defuturum.
[15] De loco in quo Hispaniorum copiae quae Angliam adorientur inter eos convenit, si maiores essent, Cantium et Essexia oportunissima videbantur (obiter notetis quis tunc Quinque Portubus praefuit); sin autem copiae minores et Anglorum subsidio confiderent, Milfordum in Wallia portum commodissimum iudicarunt.
[16] Hoc tempore regna hostili inter se erant animo, et rex Hispaniarum lubens libensque hanc Catholicorum legationem audivit utique quod sibi pergratum, et Angliae Catholicos non minus quam suos Castilianos sibi curae esse respondit. Sed ad plenius responsum Winterus iussus erat aulam regiam aestivo tempore comitari, demumque comes Mirandae respondit regem 100000 aureos expensurum, quorum altera pars eodem anno, altera vere subsequente persolveretur, simulque postulavit ut Angli fidem non fallerent, vere enim ineunte in Anglia excensionem facere statuit. Postremo regis nomine Winterum rogavit ut ab eo per literas intelligeret si interiecto tempore Elizabetha regina fatis concederet. Thomas Winter hac spe plenus et tumidus in Angliam mense Novembri rediit, remque totam Henrico Garnet, Roberto Catesby, et Francisco Tresham explicavit. Paulo post splendidum Britanniae sydus regina Elizabetha occasum subiit.

Mira cano, sol occubuit, nox nulla sequuta est.

[17] Illico Christopherus Wright ab Henrico Garnet (qui itidem per eum ad rem accelerandam ad Creswellum literas dederat) a Catesbeio et Treshamo ex parte Anglorum Romane Catholicorum submissus erat, tum ut reginae obitum significaret, tum ut negotium de Anglia invadenda et pensionibus urgeret. Uno et altero mense post adventum Christopheri Wrighti in Hispaniam, eo etiam accessit Guido Fawks qui XXII Iunii ex Bruxellis Brabantiae missus erat a Guilielmo Stanley (qui se plurimis proditionibus multos iam annos intermiscuerat) et Baldwino Iesuitico in Belgio legato ordinario, qui etiam Guidoni literas ad Creswellum ut rem studiose diligenterque curaret perferendas dedit.
[18] Guidoni Fawkes impositum erat ut Hispaniarum regi significaret regem Angliae asperius cum Catholicis acturum, et eandem quam regina Elizabetha rationem initurum, nec non ut obsecraret regem copias in Angliam ad Milfordum portum submittere, ubi Catholici praesto illis adessent, eodemque tempore cohortes quae a Belgio Spinolae triremibus transvehendae erant, ubi poterant commodissime terram conscenderent. Haec Christopherus Wright et Guido Fawkes seorsim Hispaniarum regi exposuerunt, quibus ille regie respondit se amplius eius modi postulatis aures adhibere nolle, utique qui legatum in Angliam de pace tractanda iampridem miserat. Cum itaque haec ratio de copiis externis contrahendis neutiquam Catholicis succederet, consilium de pulvere fulminali agitarunt, cui Catesbeius et Treshamus intererant, uti etiam comitis Essexiae rebellioni, in Watsoni et Clerici sacerdotum et hac Iesuitarum proditione eousque inflammato studio patriae perniciem anhelarunt.
[19] Quae deinceps regius attornatus prosequutus in tres partes ipse divisit, scilicet in considerationes huius criminis laesae maiestatis, in observationes de eodem, et in collationem proditionis Iesuitarum cum illa sacerdotum, et altera illa Walteri Rawley et reliquorum.
[20] Considerationes de proditione illa per pulverem fulminalem numero erant octo: 1. de personis per quos, 2. in quas, 3. quo tempore, 4. quo loco, 5. quibus mediis, 6. quem ad finem, 7. occulta moliendi ratio, 8. admiranda eiusdem detectio.
[21] 1. Personae delinquentes, vel per quas, aut clerici fuerunt aut laici. Pro utrisque seorsim obiicitur, scilicet laicos illos eiusmodi esse ut quodammodo excusentur, scilicet aut homines quorum res deploratissimae, aut infimae conditiones, aut male sani, sine religione, sine sede, sine fide, sine re, et sine spe. Verum (ut nemo quamvis perditissimus iniuria afficiatur) certissimum eos nobili genere fuisse ortos, et eximiis naturae dotibus, licet nefandissime fuerunt seducti, abducti, depravati, et Iesuitati. A facultatibus autem satis erant parati: Perceius fuit ex familia comitis Northumbriae, Guilielmus Stanley, qui Guidonem Fawkes in Hispaniam submisit, et Ioannes Talbot de Grafton (qui utcunque se res habet, minime est insons) uterque ex honoratissimis familiis. Quod ad cleros, falso perhibetur nullum virum ecclesiasticum huius sceleris esse affinem. Ego autem nullam memini proditionem cui non interfuit sacerdos Romane Catholicus, at in hac Iesuitas plures non solum se immiscuisse, sed etiam praefuisse constat. Ex illis tres sunt legati ordinarii, in Anglia Henricus Garnet alias Welley Iesuitarum in hoc regno superior, in Hispania Creswellus, in Belgio Baldwinus, ut Romae Parsonius, praeter emissarios suos, cuius modi sunt Gerrardus, Oswaldus, Tesmond alias Grenewell, Hamond, Haull, et e Iesuitica societate alii, adeo ut huius sceleris antesignani sint Iesuitae, homines utique qui religionis cultum et sacrosanctum Iesu nomen pro involucro ad eorum impietatem, blasphemiam, proditionem, et omnium scelerum colluviem obtegendam adhibent, ut Deo favente ad divini numinis gloriam et religionis nostrae honorem mox elucebit. Curriculum industriae huius societatis potissimum in uno et altero DD versatur, videlicet Deponendo reges et Disponendo regna. Eorum professio et doctrina religio est distinctionibus gravida, quarum pars maxima e nullo sacrarum literarum textu enata, et itaque otiosae, ieiunae, et merae ideae sunt, quae non habent sua membra dividentia divini verbi authoritate suffulta, et ubi lex non distinguit, nec nos distinguere debemus. Quamvis autem reges sua diademata a Deo immediate haereditario iure successionis in sanguine regio inhaerente teneant, hi tamen calamo anserino et pauculis distinctionibus se posse Christianorum regum diademata ab eorum capitibus detrahere, et cum illis eodem modo agere se posse opinantur quo prisci Romani cum suis beneficiariis regulis, quibus pro arbitrio regna adiicere et adimere soliti erant. Nec hoc tantum, verum etiam reges proscribent et suis ipsorum subditis laniandos exponent, contra ac ipsorum canones praescribunt, qui sacerdotes se in caussa sanguinis immiscere omnino vetant. Hinc autem regum conditionem cuiusque homuncionis deteriorem faciunt. Inquit enim Symanacha, Haeretici omnes ipso iure sunt excommunicati, et a communione fidelium diris proscriptionibus separati, et quotannis in coena Domini excommunicatur a Papa, ita ut illi haeretici apud illos pro excommunicatis et diris devoti habeantur, se non de facto, tamen de iure, et igitur proscribendi, abdicandi, et e medio tollendi. Ac fac illum non esse haereticum professum, sed animi sensa sibi occultare, quo loco ille tunc habendus? Symanacha respondet, Quaeri autem solet an haereticus occultus excommunicatus sit ipso iure, et in alias etiam poenas incidat contra haereticos statutas? Cui quaestioni simpliciter iurisperiti respondent quod, etsi haeresis occulta sit, nihilominus occultus haereticus incidit in illas poenas. Sive ille sit manifestus sive occultus haereticus, nihil plane interest, in utrumque enim censuris et diris itidem in illos effulminant, quod Christus dicit nolite iudicare, quod est, inquit Augustinus, nolite iudicare de occultis. At esto quod princeps ita excommunicationis vinculo innodatus et abdicatus in sinum ecclesiae redibit, iterumne regnum recuperabit? Ut habet enim Symancha, Si reges aut alii principes Christiani facti sunt haeretici, protinus subiecti et vassali ab eorum dominio liberantur, nec ius hoc recuperabunt quamvis postea reconcilientur ecclesiae. Sancta tamen mater ecclesia nunquam claudit gremium redeunti. Hoc verum agnoscunt, sed adhibita distinctione quoad animam, verum quoad regnum hoc non recuperabit, quia coniunctis sententiis hoc omnes tenent modo non sit ad damnum ecclesiae. Concedatur autem eiusmodi abdicatum principem relinquere filium legitimum et certum haeredem, quique paterni criminis labe non inquinatur: illene in regia dignitate succedet? Neutiquam. Pessundetur, haeresis enim est lepra et morbus haereditarius, et in leprosis parentibus leprosi generantur filii. Ita asserit Symanacha, propter haeresim regis, non solum rex regno privatur, sed et eius filii a regni successione pelluntur, ut noster Lupus (vir secundum nomen eius et natura et nomine lupus) luculenter probat. Si quis subdubitet quem illum haereticum esse intelligunt, Creswellus in libro cui Philopater titulum fecit plane docet. Regnandi ius amittit, inquit ille, qui religionem Romanam desierit. Ille diris devotetur, abdicatur, proscribitur, nunquam nisi ab ipso Papa absolvendus, nunquam ille, nec illius posteri, in regnum restituendi.
[22] Ex uno Philopatris loco quae et cuiusmodi sunt Iesuitarum doctrina et furores degusteris. Hinc etiam infert universa theologorum ac iurisconsultorum ecclesiasticorum schola (et est certum et de fide) quemcunque principem Christianum, si a religione Catholicae manifesto deflexerit et alios avocare voluerit, excidere statim omni potestate ac dignitate ex ipsa vi iuris tum humani dum divini, hocque ante dictam sentententiam supremi pastoris ac iudicis contra ipsum prolatam, et subditos quoscunque liberos esse ab omni iuramenti obligatione, quod de obedientia tanquam principi legitimo praestitissent; posseque et debere (si vires habeant) istiusmodi hominem tanquam apostatam, haereticum, ac Christi Domini desertorem et reipublicae suae inimicum hostemque ex hominum Christianorum dominatu eiicere, ne alios inficiat, vel suo exemplo aut imperio a fide avertat. Atque haec certa, definita, et indubitata virorum doctissimorum sententia. Treshamus in libro De Officio Principis Christiani reliquos longo intervallo post se relinquit. Manifesto enim concludit et definit, si quis rex haereticum favore prosequatur, ipso facto regnum amittit. In capite quinto hoc proponit, an aliqua possit secundum conscientiam subiditis esse ratio cur legitimo sui regi bellum sine scelere moveant? Respondent, Si princeps haereticus sit et obstinate ac pertinaciter intolerabilis, summi pastoris divina potestate deponatur, et aliud caput constituatur, cui subditi se iungant, et legitimo ordine et authoritate tyrannidem amoveant. Princeps indulgendo haereticos non solum Deum offendit, sed perdit et regnum et gentem. Conclusio igitur hinc conficitur, quod ob heresin princeps abdicetur et regnum alteri pro Papae arbitrio deferatur, subditique sub damnationis poena illi adhaereant quem Papa praeficiet. Dum itaque sibi adblandiuntur alis levicularum distinctinctionum se posse nubes et captum vulgarium hominum superare, in absurditatem, blasphemiae et impietatis abyssum desperate praecipitantur. Proculdubio Iesuitae in hac proditione adeo erant involuti ut ex illis nonnulli dixerint actum de illis esse et universa societate Iesuitica si res minus succederet. Faxit Deus ut in hoc veridici sint prophetae, ut illis perinde ac Templariis accidat, qui ita nominati quod Hierosolymis circa Christi sepulchrum iuxta templum agitarunt, uno edicto ad unum per orbem Christianum uno die fuere deleti, quasi ipsorum ordo esset impietatis professio. Ab omni seditione, et conspiratione, a falsis et haereticis dogmatis, a duritia cordis et contemptu verbi et mandati tui libera nos, Domine. Protestantur et speciose prae se ferunt nihil aliud se moliri quam ut animas Deo lucrentur. Eorum argumenta sunt infirma et nullius momenti, conclusiones falsae, execrandae, et haereses damnatae. Quorum prima protestatio Deum prae se fert, secunda humanum infirmitatem et fragilitatem, postremaque Diabolum ipsum sapit, et quo molimen ipsorum spectat, ex factis beatissimi ipsorum patris Papae solis luce est clarius.
[23] Henricus Tertius rex Galliarum, quod cardinalem occidendum iusserat, anathemati fuit expositus et postea a Iacobo Clemente monacho occisus. Hoc facinus Sixtus Quintus, qui tunc Papa sedebat, tantum aberat ut improbaret, ut unice approbarit et prolixa oratione in consistorio laudaverit. Quod monachus, inquit, religioni devotus infelicem Galliarum regem in medio exercitu interfecerit, rarum, insigne, et memorabile est facinus. Et subiungit facinus non sine Dei optimi maximi particulari providentia et dispositione, Spiritus Sancti suggestione designatum, facinusque longe maius quam illud Sanctae Iudith quae Holofernem e medio sustulit, verus monachus fictum occiderat, quia, ut perhibetur, Henricus ille Tertius nonnunquam cum litaniae canerentur monachali habitu publice procederet. Gallia autem ipsa, et in Gallia qui pontificiam religionem amplectuntur usurpatam illam pontificiae sedes authoritatem iam olim ad hunc usque diem concoquere non poterant, scilicet, penes pontificem esse reges excommunicare, et subditos a fide data liberare. Quae thesis universis ecclesiae Gallicanae canonibus et Parlamentorum decretis ita ex diametro adversatur, ut Collegium Sorbonicum et universa Academia Parisiensis hoc ut dogma schismaticum, pestiferum, et perniciosum Iesuitarum dogma damnarunt, uti in libello ad regem Galliarum anno MDCII cui titulus Le Franc Discours videre est. Verum ut ad Iesuitas pedem referam, Catesbeius a Iesuitis ad veritatem erat persuasus hoc factum et licitum esse et meritorium, quod et ille reliquis quibus aliquis inerat scrupulus persuasit et confirmavit.
[24] Thomas Bates Catesbeii famulus, ut a domino suo in hoc scelus sensim erat deductus, ita cum subdubitaverit an fas erat suscipere, ex Iesuitarum doctrina certo erat persuasus. Res ita se habuit. Catesbeius cum perspexisset famulum eius curiosius observare, et quasi in suspitionem vocare quid Catesbeius ille moliretur in aedes suas apud Puddle-wharfe, accersit et Thoma Wintero adstante interrogavit quidnam ille suspicaretur de eorum conatibus, cum iampridem tanta cum suspicione tam accurate illos observaret. Bates respondit se suspicare illos aliquid magnum et periculi plenum, quicquid illud erat, machinari. Hinc iterum percunctati quodnam esse opinaretur, respondit se opinari eos aliquid periculosum de aedibus Parlamentariis moliri, quia ad domum in proximo conducendam ab illis missus erat. Tunc Batesium ad iusiurandum adegerunt ut rem celaret, cum iurasset rem illi communicarunt, ipsos utique vim magnam pulveris fulminalis sub Parlamentariis aedibus ad eas sufflandas velle supponere. Significarunt etiam Eucharistiam ad maiorem cautionem et rei occultationem ipsi sumendam esse. Hinc Tesmundum Iesuitam ut peccata confiteretur accessit, et inter confitendum significat rem admodum periculosam et maximi momenti quam Catesbeius et Thomas Winterus illi communicaverant occultandam esse, seque vehementer subvereri an licitum esset, et itaque Iesuitam consuluit, remque totam aperuit de Parlamentariis aedibus exsufflandis eo die quo rex, regina, princeps, praesules et proceres, iudices, equites aurati, cives et burgenses ibi convenirent. Iesuita autem, qui ex coniuratis iam antea erat, persuasit licere, et animum ad facinus firmavit, iussitque ut quod dominus eius ipsi significaverat quam maxime occultaret, quia bono futurum erat. Adiunxit praeterea in occultatione nec periculum nec peccatum subesse. Iamque Iesuita ipsum absolvit et Bates una cum domino suo Roberto Catesbeio et Thomas Wintero Eucharistiam sumpsit. Rookwoodus praeterea, fide ad rem occultandam iureiurando praestita, cum audivisset a Catesbeio machinationem illam ad regem et regnum exinguendum spectare, attonitus et stupore percussus dixit salva conscientia tantum sanguis effundi non posse. Catesbeius respondit sibi ad veritatem esse persuasum, idque solida authoritate (utique ex Iesuitarum superiore), sine aliqua conscientiae offensa fieri posse, etiam cum multorum innocentum pernicie, potius quam machinatio successum non sortiretur. Itidem Hamondus Iesuita proditores omnes in aedibus Roberti Winteri absolvit die Iovis proxime post proditionem detectam, cum iam rebelles arma induissent. Hos, o rex magne, caveto. Regesque omnes caveant, ne huiusmodi consceleratis faveant, foveant, aut conniveant.
[25] Consideratio secunda ad eos spectat, contra quos proditoria machinatio fuit suscepta, scilicet, 1. contra regem, qui Dei Christus, imo cui Deo visum est suum ipsius nomen impertire. Dixi, dii estis, non essentialiter, ita nec usurpative perinde ac Diabolus et Papa, sed potestative, utique cuius potestas in suis regnis a Deo deducta. Contra dominum suum serenissimum et legitimum cuius ius ad Angliae diadema ante Normannorum adventum repetatur, et si rex non esset iure haereditario, eximiis rarisque tum animi tum corporis dotibus regno est dignissimus. Sinceram religionem, solidam pietatem, iustitiam, eruditionem supra omnes orbis Christiani principes, acumen, iudicium, memoriam intueamur, et vere dicamus,

Solus praeteritis maior meliorque futuris.

Verumenimvero cum quae velim eloqui non possim, quae possim eloqui nolo. 2.) Contra reginam etiam principem gratiosissimam, spectatissimam, omnium virtutis praesidiis munitissimam, vitem nostram foecundam et foelicem, quae eiusmodi olivae novellas produxit, ut in benedictione sit memoria eius. 3. Contra regiam sobolem masculam quae (Deo et rege excepto) regni nostri unica est spes, solatium, deliciae, vita, et anima. Quod vero dominam Elizabetham regis filiolam conservare voluerint, hoc tandem subdole pro temporis ratione in rem ipsorum voluerunt. Cum autem sui essent voti compotes, Deus solus novit quid de illa acturi essent. 4. Ut semel dicam contra omnes honoratissimos et prudentissimos regis consiliarios, contra omnes fidelissimos et dignissimos proceres, contra omnes reverendos et eruditos praesules, contra omnes gravissimos iudices et iuris consultissimos, contra praecipuos equestris dignitatis, generosos, cives et burgenses parlamentarios, florem scilicet universi regni lectissimum. meminisse cladem luctuosissima, cum nullus esset rex, nulla regina, princeps nullus, proles mascula nulla, regni consiliarii nulli, proceres nulli, nulli episcopi, nulli iudices. O barbaram et plusquam Thraciam immanitatem! Nullum sanctitatis integumentum obvelare, nullus religionis obtentus excusare, nullus quaesitus animi honesti color obumbrare potest. Superi condemnant, homines execrantur, ipsi proditores pudore confunduntur, scelerati insectantur, et omnium fidelium Christianorum animae tantam sceleris immanitatem intimis sensibus omnino aversantur. Miserandum et improvisum eorum fuisset fatum qui sulphurea et fulminali tempestate periissent, at illi magis miserandi qui superfuissent. Quam horrendos effectus tanta vis pulveris fulminalis et eiusmodi apparatus non solum inter homines sed etiam in aedificia et templa adiuncta produxisset, vos qui rei bellicae gnari optime nostis. Mihi autem vox faucibus haeret, et rex noster cum regio propheta dicat, Deus, iniqui insurrexerunt super me, et synagoga potentium quaesierunt animam meam et non proposuerunt te in conspectu tuo. Qui cogitarunt supplantare gressus meos, absconderunt superbi laqueum mihi, et funes extenderunt in laqueum, iuxta iter scandalum posuerunt mihi. Custodi me, Domine, de manu peccatoris et ab hominibus iniquis eripe me. Et nos dicamus, Nisi Dominus fuisset in nobis cum exurgerent homines in nos, forte deglutissent nos cum irascerentur. Benedictus Dominus, qui non dedit nos in captionem dentibus eorum. Anima nostra sicut passer erepta est de laqueo venantium. Laqueus contritus est, et nos liberati sumus.
[26] Tertia consideratio tempus quo haec proditio caepta est respicit. An primo Iacobi fuisse animadvertendum est, illo ipso in tempore in quo rex tantam clementiam erga recusantes exercuit, ut per integrum annum quatuorque menses mulctam legibus inflictam ab illis nullam exigeret. Tantum etiam a severitate regia maiestas abfuit, praeter indultam illam gratiam, omnes dignitate pariter et honore promoverit, atque ita se res habuerunt usque ad sacrificulorum Clerici et Watsoni coniurationem. Quemadmodum vero misericordia est puniens, ita et crudelitas est parcens. Non enim hoc pacto revocari ad sanitatem fuerunt, sed (ut manifesto apparet) deteriores evasere. Romane Catholici in illo ipso tempore certiores suos fecerunt verisimile esse regem inclementius atque asperius cum illis acturum, et id ipsum proditores isti iam, ut praecipuam causam simulant, cum reipsa insidias regi struxissent antequam ipsum in Anglia vel conspexissent. Nec quicquam dein, summa licet erga illos lenitate usus est, a nefandis ausis et conatibus destiterunt. Quodque proxime in istac illorum accusatione memorandum occurrit, comitiorum tempus ad horrendam illorum proditionem exequendam elegerunt, cum (Angliae flore ad Dei gloriam et ecclesiae atque reipublicae emolumentum in unum congregato) universum statum uno quasi ictu, non vulnerare, sed enecare et funditus evertere possent. Adeo istis impunitas continuum affectum peccandi tribuit. Lenitas etiam impunitatis spem semel enixa non solum insolentiam sed peccandi licentiam produxit, et poenitentiae quasi callum obduxit.
[27] Quarto ipsum locum, viz. sacrum senatum conciliumque considerare debemus. Cur autem eo potissimum in loco? Clamitant scilicet iniquas ibidem leges contra Catholicos latas fuisse. Illum igitur locum ad vindictam iustitiamque exercendam omnium aptissimum. Quo iure vero rem prosequi cogitarunt? Fulminalis pulveris iure, Erebi iudicibus dignissimo. Leges autem quas iniquas esse calumniantur, illas omnium fuisse moderatissimas et aequissimas dilucide paucisque expediam. Omnes Papistae a primo Elizabethae ad undecimum annum minime hac in re scrupulosi ecclesias et preces adierunt. Ipse et Cornwallisium et Bedingfieldium et alios in ecclesiis vidi, adeo ut per decennium sine conscientiae stimulis nobiscum in precibus se coniunxerint. Cum vero fulmen illud Pii Quinti missum erat, et bulla eius divulgata in qua regina execrata regalique solio detrusa, eiusque subditi ab obsequio et iuramento absoluti, imo diris devoti si morem illi gererent, templa tum protinus omnes reliquerunt, et nobiscum in rebus divinis communicare abnuerunt. Non est religionis gratia quod templum adire recusant, sed ut summam Papae potentiam agnoscant, et ut iudicium suum de iure principis quoad regalem potentiam et primatum apertius declarent. Secundo post anno, viz. anno 13. Elizabethae lex contra bullarum inductionem sancita est. Anno 18. Maynius venit ad seditionem commovendam, anno etiam 20. Campian primus Iesuita ad partes hic in Anglia in prioris bullae executionem missus est. Libelli proditionibus referti postea conscribuntur. Anno 22. Elizabethae, post tot annorum tolerationem, leges contra recusantes et seditiosos libellos institutae fuere. Poena vero et mulcta illis imposita qui publicis precibus adesse recusarent non fuit vitae aut membri, aut totius status iactura, verum pecuniaria tantum mulcta, poenaque eo usque inflicta donec se ipsos submitterent et reformarent, templa (ut prius per decennium ante bullam) frequentarent. Postea tamen Iesuitarum et Romanorum sacrificulorum turba huc confluxit, qui venenum hoc in subditorum pectora infudentes, quod virtute prioris bullae Pii Quinti regina excommunicata et regno privata esset, subditi ab omni illi debita obedientia liberati, summopere conantes illos ab officio et obsequio abducere, Romanaeque ecclesiae reconciliare. Anno 27. Elizabethae lex lata est, quod si quis Anglus natus reginae subditus, et postea factus Romanus sacrificulus in regna et imperia eius veniret, et fidelium quenquam subditorum perfidiosis impiisque consiliis inficeret, laesae maiestatis crimine teneretur. Ita tamen lex constituta est, ut ad illos tantum pertineret qui post reginae coronationem sacrificulorum ordini initiati essent. Observandum autem est in executione harum legum, quod cum in quinquennio Marianio homines plus minus 300 religionis caussa crudelissimo supplicio affecti fuerunt, in omni tamen Elizabethae tempore per spatium 44 aut plus eo annorum vix 30 sacrificuli pro coniurationibus et proditionibus mortem subierunt, et quinque tantum qui illos hospitio excepissent, pro religione vero plane nullus. Hic obiter ab illis qui sunt a concilio Parlamentario summopere peto, ut animadvertant (hoc enim <in> dubium vocatur) utrum lex pro recusantibus et reconciliatis valeat etiam in Hibernia et partibus transmarinis, hoc est, utrum illi qui illis in locis reconciliati sunt poenae statuti sint obnoxii, ut clarius hoc elucescat, et facilius huic rei consulere possint.
[28] Sed ad rem propositam. Contra usurpatam Romanae sedis authoritatem et potentiam XIII plus minus statuta et senatus consulta ante haec tempora in Parlamento confirmata habemus. Regnum enim et rex Angliae nullo modo extraneae alicui potestati subiiciuntur, sed immediate Deo subiacent. Papae fateor XXXIII usque ad Sylvestrem celebres fuerunt martyres, at quicunque desiderat primatum in terris, inveniet confusionem in coelis.
[29] Quinta consideratio est de coniurationis fine, qui fuit ut universum reipublicae statum funditus subverterent. Etsi pietatis enim et religionis umbram speciemque illorum impietas prae se ferre videbatur, innovationes tamen et reipublicae confusio scopus fuit ad quem collimabant, quod inde constat, quia cum Romane Catholicis et homuncionibus malevolis societatem inibant.
[30] Sexto, progrediendi rationem in hoc scelere et instrumenta intueamur. Ecce vero cuniculos agunt, ecce XXXVI cados pulveris sulphurei sive fulminalis, vectes etiam ferreos, lapides et ligna cadis superimposita ad maiorem perniciem et vastitatem. Deus bone, quantus turbo, qualis ignis, quae concussio aeris terraeque illic fuisset! Sicut in libro Regum cum Elias in spelunca fuit montis Horeb, et coram Domino vocatus est, ecce vehemens ventus montes dilaceravit et rupes dirupit, sed non in vento Dominus. Post ventum vero terrae et aeris commotio venit, sed non in commotione Deus. Post commotionem vero ignis, et non in igne Deus. Ita nec Dominus ulli horrendi et inauditi huius facinoris parti interfuit. Cuius certe authores Divite illo damnato peiores esse sese prodidere, qui (ut est in sacro Euangelio) ne alii in locum tormentorum descenderent orabat.
[31] Septimo, de secreta proditionis machinatione executioneque quaerendum, ad quam assequendam quatuor potissimum rationibus usi sunt. Primum Catesbeius Marchioni Spinolae ut equitum turmae in Belgio praeesset commendatus est (quem locum iam Baro Arundel possidet), ut hoc suo praetextu sine suspicione coniurationem hanc equis instrueret. 2. Iusiurandum quod omnes sanctissime viritim, tam pro taciturnitate quam perseverantia et constantia in proditione praestanda iuraverunt. Iuramenti formula haec erat:

Iurabis per sacram trinitatem, perque quod iam sumpturus es sacramentum, nunquam directe vel indirecte, verbis aut circumstantiis, istam rem revelare quae tuae iam commendanda fidei, neque ab executione huius desistere donec reliqui tibi veniam concedant

Iuramentum hoc Catesbeio, Perceio, Christophero Wrighto, et Thomae Wintero uno eodemque tempore per Gerrardum Iesuitam, alioque tempore Batesio et reliquis per Greenwellum Iesuitam exhibitum est.
[32] 3. Sacramentum quod illi impie et diabolice ad flagitia sua perpetranda prophanarunt.
[33] Quarto et postremo illorum perfidia et in aequivicando periurium, a Iesuitis tamen omnium malorum patronis probatum et confirmatum, non tantum simpliciter manifestam veritatem celare aut denegare, sed pie et religiose asserere, perque salutem aeternam protestari, imo liquido iurare, in illa quae certissime cognoscunt falsissima esse, retinendo tantum proprium quendam et reconditum animo sensum, quo a patribus suis persuasi sunt se tute et iuste quaestionem quamvis propositam eludere posse.
[34] Hic liber exhibitus est non diu ante obitum reginae editus, quando Thomas Winterus in Hispaniam missus est, ad hunc modum inscriptus, Aequivocationis Tractatus, qui a Garnetto Iesuitarum superiore, et a Blackwello Angliae archipresbytero et visus fuit et approbatus. In principio tamen Garnettus sua ipsius manus verba illa tituli,, viz. Aequivocationis, delevit, set sic mutavit, Tractatus Contra Mendacia et Falsas Dissimulationes, cum re ipsa pro virili tueatur. Spetiosaque nomina culpae imponis, Garnette, tuae. In fine etiam Blackwellus illum huiusmodi benedictionis suae rore aspersit: Tractatus iste valde doctus et vere pius et Catholicus est. Certe sanctarum scripturarum, patrum, doctorum, scholasticorum, canonistarum, et optimarum rationum praesidiis plenissime firmat aequitatem aequivocationis. Ideoque dignissimus est qui typis propagetur ad consolationem afflictorum Catholicorum et omnium piorum instructionem.
[35] Propositio in hoc libro in mentalem, verbalem, scriptam, et mixtam distinguitur, quae certe distinctio quot caecos Maeandros et Labyrinthos habeat, ut homines in errorum deducat, quis non videt? Exempli gratia, ut primoribus labiis stropharum et falsitatis regulam hanc degustetis:
[36] Interrogatus aliquis et iureiurando obstrictus ut ex animo verum dicat, talem vidistine hodie? hac arte instructus illud plane denegat, prudens licet sciensque illum viderit, viz. hunc proprium sibi sensum reservans, non ut magistratui hoc dicerem, vel non visione beatifica, vel non Venetiis illum vidi. Similiter etiam affirmationem pro negatione alicui dare, retinendo tantum et mentaliter addendo particulam et signum illud negationis non, ut mirifice Strangius iustitiario primario mihique fecit. Exemplum vero unum aut alterum vobis ex libro proponamus.
[37] Ingruente undique peste, quidam Coventriam venit. Ad urbis vero portas magistratus illum conveniunt, eumque iureiurando obstrictum interrogant an Londino profectus est, ubi pestem grassari audiunt. Iste vel pestem ibidem non esse, vel aerem non infici, seque per privatam aliquam urbis plateam propere equitasse pro certo habens, se Londino non venisse liquido tutissime iurare potest. Principali enim et finali propositae quaestionis scopo scilicet, an sic venit ut civitatis pestem afferret, responsum dedit, licet immediatus quaestionis sensus fuit utrum Londino profectus est an non cognoscere. Istum (si libro fidem adhibeamus) ipsum naturae lumen periurio liberet. Si quis in eundem modum in episcopi consistorio in ius vocatus, quoniam coniugia per verba de re praesenti contracta dissolveret. Aliam enim sibi clam prius desponderat, adeo ut illam cum qua per verba de praesenti contraxisset, uxorem ducere non posset, huic licet affirmare se nunquam cum illa contraxisse per verba de praesenti, hoc est, non ita contracta esse coniugia ut legitimum esset matrimonium. Huc enim iudicis quaestio spectavit, viz. cognoscere an legitimum fuit inter illos coniugium. Insignes certe illi martyres, Cranmerus, Latimerus, Ridleyus eiusmodi strophas nunquam cognoverunt, neque talibus ad vitam servandam uti voluerunt. Ab hisce quisque sibi caveat maxime, cum nullo fidei vel religionis vinculo teneantur, nec in illis humanitatis, conscientiae, vel veritatis minima scintillula appareat. Catastrophen igitur cum regio propheta addam,
[38] Literae S. P. Q. R. legebantur olim pro senatus populusque Romanus, iam vero verissime possint exprimere stultus populus quaerit Romam. Perapposite etiam et iucundissime hic interpositus apologus, mures a feli diutius spoliati et in praedam capti, pusilla haec animalia saluti tandem melius consuluerunt et in foraminibus se continuerunt. Felis, amissa diutius praeda quoniam bene notus erat muribus ut infestus eorum hostis, hanc tandem technam excogitavit, viz., habitum mutat, cucullum induit, et raso capite, suspenso gradu ante foramina obambulat. Cum mures etiam aliquantum formidulosos perspiceret, ac si mali quid suspicarentur, illos religioso gestu sic alloquutus est: Quod fueram non sum, frater, caput aspice tonsum. Hisce rationibus audaces aliquot et creduli mures persuasi fallaciis eius illaqueati sunt. Cum autem felis rursus suis dolis alliceret ut exirent, hoc responsum tulit, Cor tibi restat idem, vix tibi praesto fidem. Non ut ores sed ut vores vigilas. Perinde faciunt etiam et Iesuitae, imo et sacrificuli caudis veluti Sampsonis vulpeculae connectuntur, Ephraim contra Manassen, Manasses contra Ephraim, uterque vero contra Iuda.
[39] Ultima consideratio est de miranda huius proditionis detectione ab uno eiusdem factionis (qui invitus, ut dictum est prius, et iuramentum et sacramentum accepit) per subobscuras literas ad Dominum de Monte Aquilae datas, unde primo regi suboluit haec horrenda proditio. Hactenus de considerationibus, restant observationes nonnullae in hac sulphurei pulveris proditione animadvertendae, quas breviter attexam.
[40] 1. Nisi crypta conducta fuisset, cuniculis vix aut ne vix inventus fuisset. Cuniculum enim nemo suspicari poterat priusquam res peracta fuisset, et primarii proditores apprehensi rem ipsam inter examinandum declarassent.
[41] 2. Quomodo regia mens divinitus ab omnipotente Deo solo principum rectore irradiata fuit, quasi angelus Dei locum ipsum indicaret ut in illo loco inquirerent, idque ex obscuris illis et ambiguis literarum verbis, ictu terribili.
[42] 3. Mirum quoddam prodigium notandum est, quod in Stephani Littletoni aedibus apud Holbech in comitatu Staffordiae postridie postquam arma sumpsissent et immediate ante proditorum apprehensionem accidit. Nonnulli enim ad ignem stantes, ut dupondium fulminalis sive pyrii pulveris in lance exiccarent, linteum sacculum XV vel XVI libras pulveris continentem lanci supposuerunt, cumque ligna foco iniicerentur, ita evenit ut carbo lanci incidens pulverem incenderit, quo Catesbeius, Grauntus, et Rookwoodus adusti sunt. Linteus autem sacculus lanci suppositus una cum fastigio domus flammis ipsius in area inaccensus decidit, qui si semel ignes in domo concepisset, illos omnes protinus e medio sustulisset, ita ut nunquam ad examen hoc venissent. An

Lex aequior ulla est
Quam necis artifices arte perire sua?

[43] 4. Animadvertendum fulmineum hunc pulverem fraterculi Romani fuisse inventum, ut ars typographica viri militaris.
[44] 5. Notandum est Bainhamum cohortis diabolicae vexilliferum, ut vulgo habitus, ad Papam eodem tempore missum esse, ut certiorem illum de proditione faceret, eumque hac de re consuleret.
[45] 6. Etsi arma rebelles capere falsosque rumores undique disseminare conati sunt, omnes nempe Catholicos fore iugulandos, ita foelix tamen regis est gubernatio tamque fida subditorum pectora, ut nemo praeter coniuratos partes illorum tueretur aut pro seditiosis dimicaret.
[46] 7. Notandum vicecomitem ordinarium iustitiae, ministrum officio fungentem, copiis publica lege statim conscriptis illorum furorem compressisse.
[47] 8. Quod Deus scelus intentatum tam prope ad effectum pervenire permisit, ut non nisi paucis horulis antequam peragendum esset revelaretur.
[48] 9. Solem tum, cum cuniculos agerent, Capricorni tropicum intrantem, illos per cuniculos descenscuros, et per patibulum ascensuros, praemonstrasse.
[49] 10. Nullum unquam Protestantem ministrum ullius coniurationis aut caedis hoc in regno intentatae reum fuisse peractum.
[50] Tandem ad extremas huius sermonis quas initio mihi praescripsi lineas devenio. Conferenda sunt igitur inter se duo perduellionis sine exemplo exempla, superiora illa Ralai et sacrificulorum Watsoni Clericique cum hac sulphurea coniuratione Iesuitarum. 1. Finis idem impellebat, causa nempe Catholica. 2. Instrumenta eadem, per homines malevolos Papaeque devotos, per laicos et sacrificulos. 3. Eadem fortunae alea omnibus iacta est, sed non eadem expectatione. Sperabant sacrificuli nonnulla quidem, sed non optima se posse consequi, Raleius optima quaedam, sed non omnia, at hi optima, omniumque optima, quibus florentissima haec respublica, rex ipse, totaque regis prosapia cum supremo regni excidio in praedam cessissent. 4. Eodem omnes sacramento tenebantur, iisdemque votis sese devovebant. 5. Eadem post perpetratam stragem edicta de malis quibusdam corrigendis procuderentur. 6. Similis ad occupandam insulam classis accersita quae ad portum Milfordium vel littora Cantii excensionem faceret. 7. Eadem aureorum stipendia promissa. 8. Eadem temporis opportunitas a coniuratis observata, nimirum ad adventum constabularii Hispaniae, quum Raleius dixit nihil Martis aut ferri nos ab illis vereri posse, qui olearum ramos secum ferebant, classemque facile sub eo velo in sinu Groyne latere posse, quasi cum citeriori Belgia res illa gerenda esset, seque plures qui temere dicta quam fortiter facta luerunt cognivisse. In Hispania vero in omnium ore increbuit Don Raleigh et Don Cobham Anglorum regem ensibus suis iugulaturos. Non eo haec a me dicta sunt quasi Iesuitarum incendium Raleio, aut Raleiana conspiratio Iesuitis, nota esset, sed ut intelligamus (quod iam antehac de societate Iesuitica sacerdotioque Romano memoravi) eos in propositis sibi consiliiis conspirasse omnes, quasi illas a Sampsone caudis connexas vulpeculas, utcunque capita sua, consiliaque nunquam consociaverint.
[51] Conclusio erit ab admiranda illa regis clementia et plane divina humanitate, quamvis proditores enim hi deploratissimi omnes superioris aevi suis flagitiis longe superaverint, et iure quidem crescente malitia crescere debuerit et poena, rex tamen mitissimus aut aliud iis supplicium praeter usitatum destinare, aut nova aliqua et exquisitiora tormenta excogitare noluit, sed aequitate singulari non modo se iure omnes defendere, sed vulgare tantum supplicium tanto facinori haud aequiparandum, quid lex ipsa iubet, illis infligi voluit. Et sane dignissima est nostra animadversione legum animadversio in crimen laesae maiestatis. Postquam enim in iudicium res vocata est et proditor reus peractus damnatusque est, praecipit lex primo e vinculis ad constitutum supplicii locum eum rapi in traha, ut qui regem, per quem omnes vivunt, tollere voluerat, ipsius terrae contactu indignus esset, ex qua vivunt omnia et nascuntur. Deinde ut qui rempublicam evertere et naturae ordinem violare conatus, ipse quasi inversus traheretur. Cumque a Deo caput in excelsiori loco tanquam reliqui corporis princeps in coelum erectum sit,

pronaque cum spectant animalia caetera terra,
os homini sublime dedit,

lege provisum est ut reclinato in humum capite tanquam qui coelo vel aere frueretur indignus traheretur, postea strangularetur, pensilisque inter coelum et terram fieret, ut nec aere communi omnium pabulo vesceretur, nec qui coelo dignus, aut terra dignandus, atque ut omnes eum oculis intuerentur, animo aversarentur. Tum de patibulo vivus adhuc membrisque integris demittendus, ipsoque vidente genitalia excinderentur, ut qui indigne prognatus prolem post se parenti similem relinquere indignus esset. Ad haec evellerentur palam et in flammam coniicerentur viscera illa quae tantum nefas aut excogitare aut recondere ausa sunt, Capite denique truncaretur, qui rempublicam detruncaturus erat. Ad extremum securi corpus in quatuor partes dissecandum, quae figendae sunt in altiori aliquo et conspicuo loco avibus depascendae, hominibus execrandae. Atque haec praemia sunt quae sibi suisque proditores referunt, quorum corda saevissima pertinacia occalluerunt. Reipublicae enim salus saepenumero vel ab ipso corde corruptum sanguinem evacuari postulat. Vere tamen dicitur, poenitentia vera nunquam sera, sed paenitentia sera rara vera. Quam tamen concedat illis oro misericoridiarum pater, ut si minus tanti maleficii magnitudo, saltem conscientiae anxietas ad veram piamque totius facinoris confessionem, tum propter animarum suarum, tum regis reique publicae salutem adigat atque impellat. Qui vero ex eorum numero nondum deprehensi sunt, Deum comprecor ut aut convertantur ne pereant, aut confundantur ne noceant.
[52] Posthaec singulae eorum examinationes, et ea quae ab illis tum confessa erant suisque nominibus subscripta iubente regio attornato iterum ostensa erant, atque ab illis recognita et pro veris habita, in quibus unusquisque proditionem confessus erat. Postulabat itaque regius ille attornatus, quamvis abunde satis esset iustitiae, audire ipsos de se confitentes reos, quo tamen plenius auditoribus satisfieret, memoriaque tantae proditionis audientium animis altius infigeretur, ut ipsorum confessiones, non vi espressae, sed sponte ac voluntate factae, alta distinctaque voce legerentur. Ex his inter reliqua constabat Batesium et a se satis paratum ad hanc subterraneam provinciam suscipiendam, et a Iesuitis fuisse confirmatum. Illud quoque palam fuit Iesuitam Hammondum, postquam eos non modo deliberasse, sed de totius regni excidio statuisse resciverit, post ipsam etiam proditionem detectam a peccato illos absoluisse. Atque haec ab eo gesta die 7. Novembris. Hic etiam ab attornato regio eorum mentio est facta, quae a seminariis Watsono et Clerico de Iesuitarum conspiratione tum incepta, nunc etiam percepta dicebantur. 1. Nihil aliud velle crebras et fere assiduas in Hispaniam missiones, quam exterorum copias in Angliam pertrahere.
[53] 2. Idem loqui pecuniarum vim magnam ab illis congestam ad domesticum militem conscribendum.
[54] 3. Iesuiticam turbam saepe cum Catholicis egisse ne principem, vel cum primo in regnum veniret vel postea constituto imperio, pro suo rege haberent, praesertim cum nulli haeritico principi (talem enim regem esse asservere) obsequium ullum esse a Catholicis praestandum, atque ut neminem nisi Catholicum sub poena excommunicationis pro rege agnoscerent.
[55] Postremo, omnia quae ad bella necessaria, equos scilicet quam plurimos, sulphureum pulverum, reliquumque bellicum apparatum in amicorum aedibus habuisse, quos quiescere iubebant, et expectare donec quid ultra audendum esset vel faciendum intelligerent.
[56] Postquam singulorum examinationes, confessiones, et declarationes, tam sui ipsorum quam mortuorum aliquot coniurationum publice perlecta fuissent, omnes iuratorum sententia laesae maiestatis rei sunt peracti. Tum rogati singuli quid pro se referre quisque poterat, quo minus mortis sententia in illos non pronuntiaretur, nemo omnium nisi Rookwoodus erat qui longioris orationis filo aut defensionem aut excusationem ullam contexere voluit. Thomas Winterus ut pro se et fratre suo suspenderetur tantum deprecabatur. Guido Fawkes cur non se reum agnosceret rogatus, cum nihil aliud potuit, id tantum respondebat, fuisse quaedam in accusatione sua de colloquiis nonnullis quae ille plane se nescire affirmabat. Keius fortunas suas eo in loco positas esse querebatur, ut nunc potius quam alio tempore mors sibi in lucro deputanda esset, et maxime hac in causa. Bates veniam implorabat, similiter et Robertus Winter. Ioannes Grant diu continuit, tandem vero submissa voce reum se proditionis intentatae, at non peractae, professus est. Ambrosius Rookwood eo solum animo accusationem suam se negasse affirmabat, ut vitam per alios potius amitteret quam ipse proiiceret. Iamque videre se principis quidem procerumque totius patriae odium acerbissimum suo scelere meruisse, nec posse tamen de principis clementissimi et mitissimi clementia et misericordia penitus desperare. Quamvis enim peccatum tantum esset ut excusari non posset, in eo tamen extenuari posse, quod ipse nec author nec actor huius tragoediae esset, sed tantum Catesbeii consiliis impulsus, quem supra mortales omnes amore complexus est. Seque hoc nec malitia erga regis personam aut rempublicam, nec ex privata ambitione celasse, sed ex syncero, fido, ac intimo amoris affectu quo amicissimum Catesbeium coluit, quem ita charum sibi affirmavit, ut omnia prae illius amicitia posthabuerit. Hanc igitur commiserationem non mortis formidine exoptavit, sed animi dolore, quod mors tam ignominiosa labem perpetuam, maculamque in omnia secula suo nomini ac familiae inustura esset. Utcunque tamen hoc primum delictum fuerit submisissime semet regis misericordiae prostravit, regemque hac in re Deum aemulari efflagitavit, qui corporaliter non mortaliter poenam nonnunquam infligit.
[57] Tum relatum est quod Robertus Winter die Veneris ante hanc accusationem, opportunitatem propter vicinitatem cubiculorum nactus, cum Guidone Fawkes in arce colluctus, haec Guidoni Fawkes (ex ipsorum confessione) diceret, se et Catesbeium filiolos habere, illos posse et adolescere et ultores fore, imo, quod Deus filios Abrahae ex lapidibus suscitaret. Hoc quoque se aegre ferre, neminem apologiam actionis quam susceperant edidisse. Attamen sese in extremo supplicio caussae non defuturos.
[58] Hoc etiam in loco Roberti Winteri somnium ante pulveris sufflatum in Littletoni aedibus relatum est, quodque ille ipse confessus est, ac primus significavit, viz., templorum pyramides incurvatas, inque templis illis miros ignotosque hominum vultus illi conspectos. Posteaque cum fulminalis ignis accensus postridie complures coniuratorum, Grantique, Rookwoodi, et aliorum facies deformasset, somnium sibi in mentem recurrit, quantumque meminit facies sociorum suorum sic exustas, illos quos per somnium vidisset repraesentare. Atque haec de priore accusatione.
[59] His itaque gestis Everardus Digby laesae maiestatis postulatus, scilicet non modo proditionem incendiariam ab eo cognitam et celatam fuisse, sacramentoque duplici, quorum alterum illi silentium ne proderet, alterum ne proposito desisteret iniunxit, ipsum inter primos coniuratorum habitum fuisse, idque palam in rebellione ostendisse ubi comitem illis se praebuit. Quae cum ab illo diligenter omnia audirentur, sive quod haec ab eo libere prius essent agnita, sive quod eum scelerum conscientia sauciaret, agnoscere dixit quae maxime contra se faciebant, et oratione exspatiari coepit. Revocatus autem ut prius se sontem vel insontem diceret, se sontem professus est, unoque verbo se damnavit, deinde in latiorem dicendi campum descendit, eiusque oratio in duobus maxime versabatur, in impulsivis scilicet sive motivis, et petitionibus. Primum quidem in hunc scopulum non tam aliqua ambitionis aura, aut fortunarum suarum minus secundo flato impulsum se fuisse aiebat, quam nescio quibus affectuum fluctibus, qui eum tanto impetu in Catesbeium semper ferebant, ut eius caussa et sui ipsius et suorum omnium naufragium pati nunquam recusaret. Deinde religionis caussam, non suam, agi, non potuit autem ea iubente opes, vitam, famam, nominis memoriam, prolem, omnes denique huius saeculi titulos et splendores non negligere vel etiam contemnere, imo penitus res omnes ipsamque spem abiicere, modo Catholica religio iterum in Angliam reduceretur. Tum etiam addit fidem Catholicis datam non fuisse servatam. Postremo veritum se fuisse ne asperius et inclementius his ultimis comitiis Parlamentariis quam prioribus cum Catholicis recusantibus ageretur, scilicet ut uxores iisdem mulctis cum maritis suis subiicerentur, quinetiam vel Catholicum esse in praemunire Catholicos praecipitaret.
[60] Petebat autem ut unde orta esset culpa, ibi poena consisteret, utque ipse lueret qui tantum nocens esset, non innocentes, uxor, liberi, filio, et sorores, et alii. Pro uxore ut ius dotale concederetur; pro filio, ut beneficio transcriptionis factae priusquam hoc scelus cogitatum vel proditum frueretur; pro sororibus quoque dotes suas, quae penes se erant; pro creditoribus, ut aes quod contraxerat dissolveretur, eandemque ob caussam orabat ut servus eius (cui debita eius melius quam ipsi nota erat) ipsum accedere permitteretur. Tandem a rege totoque procerum choro vehementer contendebat ut odium quod merito concipere poterant extinguerent, ac capite truncari efflagitabat. Denique singulos ut ignoscerent obtestabatur, utque supplicium crimen expiaret optabat.
[61] Huic sermoni statim atque breviter pro temporis ratione (iam enim nox instabat) dominus Edwardus Cooke regius attornatus respondebat, 1. amicitiam quam cum Catesbeio contraxerat amentis potius quam amantis fuisse; 2. religionem quam prae se tulit caecam esse superstitionem, errorem, et haeresim; 3. nec Catholicis quos dicit fidem ullam fuisse datam aut dandam esse, quod si uxores a viris suis (bonis scilicet Protestantibus) ductas ante nuptias Catholicas fuisse constaret, dignissimos viros esse qui stultitiae suae pretium persolverent, ut qui tanti emerunt. Volenti enim et scienti non fit iniuria. Quod uxor quae prius reformatam professa religionem superstitiosa est facta, Romanis sacrificulis et Papistis in domum receptis, seducta et abducta, aequum est ut maritus ille sive sit Pontificius vel e Protestantibus negligentiam suam hac in parte gravius lueret.
[62] 4. Quod ad petitiones pro uxore, filio, sororibus, mirari satis non potuisse unde haec tanta pietas tam subito pro domesticis suisque rebus privatis et miseratio singularis oborta esset. In cruenta autem caede regi, reginae, tenellis principibus, proceribus, patriaeque intenta quonam illa abiisset? Nihil de humanitate, nihil de pietate, nihil de rebus divinis humanisve vel per somnium ei in mentem antea venisse, atque haec omnia ardore nescio quo in re religionis, studioque sceleris tam atrocis elevandi tunc fieri.
[63] Everardus Digby ad haec attornatum interpellavit, seque tantum abesse aiebat ut factum probaret, ut exquisitissimo potius supplicio se dignum censeret. Se itaque iustitiam non tolli, sed molliorem fieri voluisse. Cui regius attornatus respondebat non fuisse expectandum ut rex illum qui in regem tam ferus honore in morte afficeret. Quid enim honorem aut humanitatem in morte expectaret, qui dum viveret utramque contemneret? Quin vehementer potius laudandam fore mirandamque sibi videri principis in scelere tam inaudito et singulari inauditam et singularem sine exemplo clementiam. Quis enim huic tam atroci crudelitati supplicium si non aequale, quod fieri nunquam poterat, at quantum poterat par aliquid saltem excogitaret? Ubi vero uxorem, liberos, posteros, sua denique omnia omnino perire pro causa Catholica tantopere exoptaret, nihil impedire quin optatum ferret, ut est in Psalmis, Fiat uxor eius vidua, nutantes transferantur filii eius et mendicent, et eiiciantur de habitationibus suis. Fiant nati eius in interitum, generatione una deleatur nomen eius. Pro creditoribus aequum fuisse quod postulabat, se vero non mediocriter vereri plus regi, cui tantum mali parabat, deberi, quam omnia eius bona rependere potuissent. Haec tamen regis prudentiae, legibus, iustitiaeque esse permittenda.

[64] Iam comes Northamptoniae conversus ad Everardum Digby in haec fere verba locutus est.

Perge ad partem II